PIT: Przejęcie długu jest nieodpłatnym świadczeniem

aktualizacja: 20.03.2017, 06:30
Foto: 123RF

Z chwilą zawarcia między spółką jawna a jej wspólnikiem umowy o przejęcie długu, dotychczasowy dłużnik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia względem wierzyciela, a obowiązek ten przejmuje inny podmiot. W wyniku takiej transakcji zobowiązanie wspólnika wygasa i uzyskuje on przychód podlegający opodatkowaniu.

REDAKCJA POLECA

Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 stycznia 2017 r. (II FSK 3783/14).

Podatnik jest wspólnikiem spółki jawnej, która jest większościowym udziałowcem w spółce z o.o. Podatnik oraz drugi wspólnik spółki jawnej zawarli umowy pożyczki ze spółką z o.o. W związku z planami nieodpłatnego przeniesienia na rzecz spółki jawnej zobowiązań do spłaty pożyczek w całości lub części, powstała wątpliwość, czy takie przejęcie długów należy traktować jako nieodpłatne świadczenie na rzecz wspólników, podlegające opodatkowaniu PIT. Zdaniem podatnika, po stronie wspólników nie wystąpi żaden przychód. Nadal bowiem to wspólnicy spółki jawnej będą osobiście, a przy tym solidarnie i w sposób nieograniczony, odpowiadać za te same zobowiązania.

Organ uznał to stanowisko za nieprawidłowe stwierdzając, że w wyniku przejęcia zadłużenia przez spółkę jawną, po stronie wspólników wystąpi realna korzyść majątkowa. Ich dług zostanie przejęty przez osobę trzecią, czyli nastąpi zmiana dłużnika – strony stosunku zobowiązaniowego. W związku z tym, przejęta przez spółkę jawną kwota zadłużenia będzie przychodem podlegającym opodatkowaniu.

Sąd I instancji oddalił skargę podatnika. Podmiotem zobowiązanym do zaspokojenia długu stanie się przejmująca dług spółka jawna, którą należy traktować jak podmiot odrębny od wspólników. W przypadku przejęcia długu dotychczasowy dłużnik zostanie zwolniony z zobowiązania, co oznacza, że nie będzie już ciążył na nim obowiązek zaspokojenia dotychczasowego wierzyciela. Zdaniem sądu, wspólnik uzyska zatem nieodpłatne świadczenie będące przychodem podlegającym opodatkowaniu na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o PIT. Po stronie wspólnika dojdzie bowiem do przysporzenia mającego konkretny wymiar finansowy i polegającego na zmniejszeniu się jego pasywów.

NSA podzielił stanowisko sądu I instancji. Uznał, że w analizowanej sprawie dojdzie do zwolnienia wspólników z odpowiedzialności za długi przejęte przez spółkę jawną. Należy brać pod uwagę zastrzeżenie z art. 31 kodeksu spółek handlowych – mamy tu do czynienia z subsydiarną odpowiedzialnością wspólnika. Tym samym, nie można twierdzić, że nie doszło do żadnego przysporzenia po stronie wspólnika spółki jawnej.   —Wojciech Kańtor, współpracownik zespołu zarządzania wiedzą podatkową firmy Deloitte

Komentarz eksperta

Paweł Kamiński, starszy konsultant w dziale Doradztwa Podatkowego Deloitte

W analizowanej sprawie NSA rozstrzygnął, że nieodpłatne świadczenia pomiędzy spółką jawną a jej wspólnikami skutkują powstaniem dla tych wspólników przychodu podlegającego opodatkowaniu. Wydaje się jednak, że w odniesieniu do niniejszego przypadku można znaleźć argumenty przemawiające za uznaniem neutralności podatkowej tych transakcji.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o PIT przychody oraz koszty z udziału w spółce niebędącej osobą prawną (a zatem m.in. w spółce jawnej) u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku (udziału). Oznacza to, że spółka jawna nie jest podatnikiem podatku dochodowego, a jej działalność efektywnie jest opodatkowana wyłącznie na poziomie wspólników tej spółki. Tym samym, z perspektywy PIT majątek wypracowany przez spółkę jawną w istocie jest majątkiem jej wspólników (proporcjonalnie do posiadanych przez nich udziałów w spółce).

Można zatem uznać, że nieodpłatne świadczenia spółki jawnej na rzecz jej wspólnika, z perspektywy PIT są świadczeniami wykonywanymi w ramach majątku jednego podatnika. Jako świadczenia wykonywane w istocie przez wspólnika dla samego siebie, nie wiążą się one z żadnym przysporzeniem majątkowym. Natomiast dopiero uzyskanie korzyści majątkowej jest okolicznością warunkującą powstanie jakiegokolwiek przychodu podatkowego. Z tego powodu nieodpłatne świadczenie spółki jawnej na rzecz jej wspólnika mogłoby zostać uznane za neutralne podatkowo. Takie stanowisko potwierdził m.in. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 12 lutego 2014 r. (IPPB1/415-1339/14-2/EC), w której analizował skutki podatkowe umorzenia przez spółkę komandytową pożyczki udzielonej jej wspólnikowi.

Uwagi te pozostają aktualne jedynie w tej części, w jakiej wspólnik uczestniczy w zysku spółki jawnej. Wspólnik, z perspektywy PIT może bowiem uznać składniki majątku spółki jawnej za składniki własnego majątku jedynie w proporcji do posiadanego udziału w tej spółce. W pozostałym zakresie analizowana transakcja mogłaby być podstawą do ustalenia przychodu wspólnika z tytułu nieodpłatnych świadczeń.

Argumentem przemawiającym za neutralnością podatkową analizowanej transakcji jest również porównanie skutków podatkowych spłaty danego zobowiązania przed oraz po przejęciu długu. Niezależnie od tego czy zobowiązanie będzie spłacane bezpośrednio przez wspólnika w ramach jego działalności gospodarczej, czy przez spółkę jawną, w której on uczestniczy, wspólnik ten będzie uprawniony do rozpoznania kosztu podatkowego (przy założeniu, że spełnione zostaną ogólne warunki uznania danego wydatku za koszt uzyskania przychodu). W przypadku spłaty pożyczki możliwość rozpoznania kosztów podatkowych będzie dotyczyć jedynie uregulowanych odsetek, jednak okoliczność ta nie zmienia powyższej konkluzji.

Skoro efektywnie skutki podatkowe spłaty zobowiązania rozpoznaje wspólnik, niezależnie od tego czy dojdzie do przejęcia długu, brak jest przesłanek przemawiających za opodatkowaniem nieodpłatnego transferu danego zobowiązania do spółki jawnej. Analizowane przejęcie długu mogłoby natomiast stanowić nieodpłatne świadczenie jedynie w zakresie przekraczającym udział danego wspólnika w tej spółce. Ostateczne rozstrzygnięcie wątpliwości w niniejszym zakresie wymaga jednak wypracowania przez sądy administracyjne i organy podatkowe jednolitego stanowiska, a być może również zmian legislacyjnych.

POLECAMY

KOMENTARZE