Podatek dochodowy

CIT: racjonalne wycofanie się z najmu nie pozbawia kosztów

123RF
Gdy rozwiązanie umowy najmu za porozumieniem i karą umowną jest korzystne dla podatnika, bo osiągnął on większy dochód, niż gdyby nadal korzystał z nieruchomości, to jej zapłata ma związek z zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów.

Spółka jest wspólnikiem w spółce komandytowej (komplementariusz). Ta zajmuje się sprzedażą artykułów spożywczych i przemysłowych pod szyldem jednej z sieci franczyzowych. Spółka komandytowa jako franczyzobiorca prowadzi kilka sklepów w ramach sieci. W związku z ciąg- łym rozwojem swojej działalności i wymaganiami franczyzodawcy co do standardu lokalu i jego wyposażenia, spółka komandytowa podjęła decyzję o zwiększeniu powierzchni sprzedażowej. W tym celu wynajęła cały budynek z 20 miejscami parkingowymi i powierzchnią manewrową dla samochodów ciężarowych. Nowy sklep oddalony jest zaledwie o kilkanaście metrów od dotychczasowego lokalu. Obecnie sklep funkcjonuje jedynie w nowym budynku. Zyski z nowej lokalizacji są wyższe. Podatniczka zauważyła, że prowadzenie dwóch placówek handlowych pod tym samym szyldem w tak niewielkiej odległości od siebie nie jest ekonomicznie uzasadnione. Na razie stary lokal jest wykorzystywany jako magazyn. Utrzymywanie dwóch lokalizacji jest jednak nieopłacalne, dlatego spółka komandytowa podjęła rozmowy z wynajmującym w celu rozwiązania umowy najmu na poprzedni lokal. Ten zgodził się pod warunkiem wypłaty odszkodowania.

Podatniczka zapytała czy odszkodowanie, jakie spółka komandytowa zapłaci wynajmującemu z tytułu wcześniejszego rozwiązania umowy najmu, może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu, proporcjonalnie do udziału.

Fiskus odpowiedział, że nie. Przypomniał, że kosztem mogą być wydatki, które zostały w sposób racjonalny poniesione w celu uzyskania przychodów lub zachowaniu albo zabezpieczeniu ich źródła. Sporna należność nie mieści się w katalogu kar i odszkodowań wyłączonych z kosztów. Jednak, w ocenie urzędników, aby poniesiony wydatek mógł stanowić koszt, musi zostać poniesiony w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia ich źródła. A tego nie można powiedzieć o działaniach spółki. Urzędnicy nie kwestionowali sensu ekonomicznego poniesionego wydatku i  racjonalności podejmowanych przez przedsiębiorcę decyzji gospodarczych i ich efektywności. Jednak ich zdaniem nie został on poniesiony w związku z dążeniem do osiągnięcia przychodu (zachowania lub zabezpieczenia jego źródła).

Na takim podejściu fiskusa suchej nitki nie zostawił WSA w Gliwicach. W jego ocenie fiskus dokonał wykładni przepisów w sposób niezasadnie zawężający i oderwany od realiów gospodarczych funkcjonowania podatników prowadzących działalność. Organ niedostatecznie rozważył, że poniesienie kosztów przedterminowego rozwiązania umowy miało na celu ograniczenie uszczuplania majątku spółki wykorzystywanego do działalności gospodarczej. Uznanie, że koszt ten nie miał związku z zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodu, wykracza poza ogólną regułę z art. 15 ustawy o CIT. Jak podkreślił WSA, jako zabezpieczenie źródła przychodów należy rozumieć koszty poniesione na ochronę istniejącego (podstawowego) źródła przychodów, w taki sposób, aby to źródło funkcjonowało w bezpieczny sposób. Ograniczenie strat finansowych w postaci rezygnacji z wydatku, pomimo poniesienia pewnych kosztów, służy właśnie temu celowi.

Odwołując się do orzecznictwa sąd wskazał, że kwalifikując dany wydatek jako koszt podatkowy istotne jest, aby uwzględniać również kwestię logicznego ciągu zdarzeń determinujących działania podatnika, począwszy od zawarcia umów najmu. Należy zatem oceniać racjonalność określonego działania dla osiągnięcia przychodu. Wydatki na odszkodowanie z tytułu przedterminowego rozwiązania umowy najmu mogą być kosztem z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. W spornej sprawie związek z przychodem przejawia się – w  cenie WSA – w zaoszczędzeniu kwoty niezbędnej do uiszczenia czynszu bądź koniecznością ponoszenia innych wydatków związanych z funkcjonowaniem obiektu, którego dalsze wynajmowanie z ekonomicznego punktu widzenia nie jest uzasadnione.

Szersze spojrzenie na to zagadnienie pozwala na przypisanie przedmiotowego odszkodowania do działań poniesionych w celu osiągnięcia przychodów. Gdy rozwiązanie umowy najmu za porozumieniem i zapłata kary umownej jest korzystne dla podatnika, bo osiągnął on większy dochód, niż gdyby nadal posiadał nieruchomość – co nie było uzasadnione ekonomicznie – to ma ona związek z zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów, jak również z przychodem.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 12 stycznia 2017 r. (I SA/Gl 1078/16).

masz pytanie, wyślij e-mail do autorki: a.tarka@rp.pl

Komentarz eksperta

Konrad Filip Turzyński, doradca podatkowy, partner w kancelarii KNDP Kolibski, Nikończyk, Dec & Partnerzy

Wprowadzane w ostatnim czasie przepisy, takie jak ogólna klauzula obejścia prawa podatkowego (art. 119a i nast. ordynacji podatkowej), szczególne klauzule obejścia prawa podatkowego (np. art. 10 ust. 4a lub art. 22c ustawy o CIT) czy regulacje doty- czące cen transferowych, przykładają coraz większą wagę do ekonomicznego uzasadnienia transakcji przeprowadzanych przez podatnika. Transakcje uznawane za sztuczne – przeprowadzane bez uzasadnienia ekonomicznego – mają nie przenosić korzyści podatkowych. Ustawodawca coraz mocniej dąży więc do wykazywania przez podatników ekonomicznej zasadności podejmowanych przez nich działań. Dzieje się tak wyłącznie na gruncie przepisów.

Praktyka organów, co pokazuje spór w komentowanej sprawie, ignoruje ekonomiczne uzasadnienia działań podatnika działań albo jest do przeprowadzania takiej oceny nieprzygotowana. Trudno byłoby znaleźć lepszy przykład na tę tezę, niż komentowana sprawa, gdzie podatnik na konkretnych liczbach wskazał, o ile tańsze będzie dla niego rozwiązanie umowy najmu z dotychczasowym najemcą i zapłata odszkodowania w opozycji do jej kontynuowania. Szczególnie w sytuacji, w której nowy lokal, znajdujący się w bezpośrednim sąsiedztwie, zapewnia znacznie lepsze warunki niż stary, powodując zwiększenie przychodów. Przerwanie stosunku umownego wiąże się z korzyścią dla wszystkich uczestników obrotu gospodarczego – najemca ponosi niższe koszty działalności, osiągając wyższy dochód i płaci wyższe podatki, poprzedni wynajmujący otrzymuje część wynagrodzenia, od którego płaci oczywiście podatek mogąc dalej wynajmować lokal, nowy wynajmujący otrzymuje czynsz najmu, od którego oczywiście również uiszcza podatek. Ostatecznie więc rozwiązanie to powoduje korzyści także dla fiskusa.

Stanowisko organów dziwi tym bardziej, że przywołane przez sąd orzecznictwo jest dość jednolite.

Źródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL