Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Poszkodowany wcišż chroniony z OC po uchwale Sšdu Najwyższego

Dariusz Œwiecki
materiały prasowe
UOKiK może kontrolować umowy ubezpieczenia OC, zapewniajšc ochronę poszkodowanym. Uchwała Sšdu Najwyższego nic tu nie zmienia – pisze sędzia Dariusz Œwiecki.

W  uchwale z 9 wrzeœnia 2015 r. w sprawie o sygn. III SZP 2/15 Sšd Najwyższy stwierdził, że poszkodowany będšcy osobš fizycznš nieprowadzšcš działalnoœci gospodarczej dochodzšcy roszczenia od ubezpieczyciela w ramach odpowiedzialnoœci gwarancyjnej z tytułu umowy obowišzkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych nie jest konsumentem w rozumieniu art. 24 w zwišzku z art. 4 pkt 12 ustawy z 17 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.) w zwišzku z art. 221 k.c.

Po uchwale SN w mediach pojawiły się głosy krytyczne, które nie tylko sš niesłuszne w stosunku do wydanego orzeczenia, ale przede wszystkim wprowadzajš w błšd osoby bezpoœrednio zainteresowane jego konsekwencjami. Zarzucanie wadliwoœci rozstrzygnięcia może zachodzić w przypadku, gdy oceniajšcy jest w stanie zrozumieć jego treœć i skutki. Dlatego z uwagi na zainteresowanie społeczne konieczne jest przedstawienie najważniejszych motywów wydanego orzeczenia oraz odniesienie się do najczęœciej pojawiajšcych się w prasie argumentów.

Problem znany od lat

Nieprawdziwa jest powtarzajšca się w mediach teza, że „UOKiK nie może już karać ubezpieczycieli za nieuczciwe praktyki wobec osób poszkodowanych w wypadkach". UOKiK może kontrolować warunki umów ubezpieczenia od odpowiedzialnoœci cywilnej, zapewniajšc ochronę poszkodowanym za poœrednictwem ochrony interesów ubezpieczajšcego. Jeœli bowiem ubezpieczenie OC, w wyniku sprzecznego z prawem okreœlenia zakresu odpowiedzialnoœci ubezpieczyciela, nie pokryje szkody poniesionej przez  poszkodowanego, ten może ich dochodzić bezpoœrednio od sprawcy szkody, który najczęœciej jest ubezpieczajšcym – konsumentem w rozumieniu art. 221 k.c. Nie ma jednak możliwoœci i potrzeby obejmować poszkodowanego pojęciem konsumenta, ponieważ definicja konsumenta zawarta w kodeksie cywilnym wyraŸnie przewiduje, że konsumentem jest tylko ta osoba, która dokonuje z przedsiębiorcš czynnoœci prawnej (przede wszystkim zawiera umowę) w celu niezwišzanym z jej działalnoœciš gospodarczš lub zawodowš.

Należy wyraŸnie podkreœlić, że podjęta uchwała stanowi pokłosie problemu podnoszonego od wielu lat w piœmiennictwie z zakresu ubezpieczeń gospodarczych. Mankamenty definicji konsumenta w obecnym brzmieniu – w sprawach ubezpieczeniowych – były wielokrotnie zgłaszane przez doktrynę. Dodatkowo w uchwale Izby Cywilnej z 17 listopada 2011 r. (sygn. III CZP 5/11) wyraŸnie zasygnalizowano wštpliwoœci co do nadawania takiego statusu poszkodowanemu. Uchwała SN z 9 wrzeœnia 2015 r. jest między innymi konsekwencjš orzeczenia z 17 listopada 2011 r., w którym przedstawiono problem „poszkodowany jako konsument", oraz wyroku z 16 kwietnia 2015 r. (sygn. akt III SK 42/14).

W tym ostatnim orzeczeniu, majšc na względzie ww. uchwałę oraz jednolite stanowisko doktryny ubezpieczeniowej, dokonano funkcjonalnie szerokiej wykładni art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w szczególnoœci zaœ pojęcia interesu konsumenta, by umożliwić prezesowi UOKiK w interesie publicznym ochronę interesów osób ubezpieczonych i uposażonych (niebędšcych konsumentami w rozumieniu kodeksu cywilnego) za pomocš ochrony interesów ubezpieczajšcego. Dokonano także funkcjonalnej wykładni pojęcia konsumenta w odniesieniu do osób ubezpieczonych, które składajš oœwiadczenie woli, wyrażajšc zgodę na objęcie ich ubezpieczeniami grupowymi (oferowanymi np. przez banki przy różnych produktach finansowych).

Konieczna interwencja legislacyjna

Problem braku podstaw prawnych do uznania poszkodowanego za konsumenta jest znany UOKiK, innym organom oraz doktrynie od dawna, natomiast uchwała w swej sentencji uwypukliła jego istotę, która w ocenie Sšdu Najwyższego sprowadza się do koniecznoœci interwencji legislacyjnej ustawodawcy.

Na potrzebę takiej zmiany wskazywał już pierwszy prezes Sšdu Najwyższego w opracowaniu „Uwagi o stwierdzonych nieprawidłowoœciach i lukach w prawie" przekazanym prezydentowi RP oraz marszałkom Sejmu i Senatu w maju 2015 r.

Wczeœniej koniecznoœć interwencji legislacyjnej wielokrotnie sygnalizował rzecznik ubezpieczonych, na przykład w uwagach do projektu ustawy o prawach konsumenta z 2013 r. opublikowanych na stronach Rzšdowego Centrum Legislacji. Postulaty zmiany definicji konsumenta zaproponowane przez rzecznika nie zostały uwzględnione. Podobnie było w toku prac nad ostatniš „konsumenckš" nowelizacjš ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Sšd Najwyższy w odpowiedzi na pytanie prawne SA w Warszawie wskazał na występowanie istotnego dla społeczeństwa problemu prawnego, który zdaniem składu orzekajšcego nie mógł zostać rozwišzany w drodze funkcjonalnej wykładni przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczšcych praktyk naruszajšcych zbiorowe interesy konsumentów.

Z uchwały wynika, że UOKiK może zapewnić ochronę poszkodowanym w wypadkach poprzez kontrolę warunków umów ubezpieczenia OC. Kontrola prezesa UOKiK powinna polegać na wyeliminowaniu niekorzystnych i godzšcych w interesy ubezpieczajšcego (najczęœciej sprawcy wypadku) postanowień w polisach OC, które dajš mu węższy zakres ochrony, niż to wynika z przepisów, a tym samym narażajš na odpowiedzialnoœć odszkodowawczš względem poszkodowanego.

Nieprawdziwe jest również pojawiajšce się w prasie twierdzenie, jakoby „rozumowanie, że klientem jest tylko ten, kto bezpoœrednio zawarł umowę, zupełnie uniemożliwia skargi na wprowadzajšcš w błšd reklamę".

Stanowisko Sšdu Najwyższego w omawianej sprawie w żaden sposób nie wpływa na ochronę należnš konsumentom na etapie przedkontraktowym, na przykład w przypadku reklamy wprowadzajšcej w błšd. Ustawodawca, np. w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, rozszerzył tę ochronę na etap przed zawarciem umowy i rozszerzenie to jest honorowane jako obejmujšce osobę fizycznš, która może potencjalnie zawrzeć umowę (czyli dokonać czynnoœci prawnej w rozumieniu art. 221 k.c.).

Podjęta uchwała w żaden sposób nie wyłšcza możliwoœci stosowania  zakazu praktyk naruszajšcych zbiorowe interesy konsumentów do tego rodzaju zachowań przedsiębiorców, ponieważ ustawodawstwo szczególne rozszerza ochronę konsumentów w takich przypadkach na etap przed zawarciem umowy.

Uchwała bez wad

Jeszcze raz należy podkreœlić, że problem braku podstaw prawnych do uznania poszkodowanego za konsumenta, który został uwypuklony w uchwale, jest znany zarówno UOKiK, jak i innym organom oraz doktrynie. Zainteresowanie mediów podjętš uchwałš niesłusznie skupia się wyłšcznie wokół troski UOKiK o własne kompetencje i ich szerokie ujęcie.

W przypadku podjętej uchwały nie można mówić o wadliwoœci wykładni, lecz o niewłaœciwej regulacji, którš należy zmienić. Było to sygnalizowane w orzecznictwie, postulowane wielokrotnie w piœmiennictwie dotyczšcym tego zagadnienia oraz  poprzez działania rzecznika ubezpieczonych. Zmiana ta powinna się sprowadzać do nowelizacji art. 221  k.c. lub wprowadzenia lex specialis – przepisów uszczegółowiajšcych zakres ochrony konsumenckiej w tytule kodeksu cywilnego poœwięconym umowie ubezpieczenia.

Autor jest profesorem Uniwersytetu Łódzkiego oraz rzecznikiem prasowym Sšdu Najwyższego

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL