Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Kadry

Kiedy z etatowcem można legalnie zawrzeć umowę cywilnoprawnš

123RF
Z osobš zatrudnionš na etacie można legalnie zawrzeć kontrakt cywilnoprawny wyłšcznie na inny rodzaj pracy. Trzeba się w nim jednak wystrzegać elementów charakterystycznych dla stosunku pracy.

Co do zasady pracodawca i pracownik mogš zawrzeć tylko jednš umowę o pracę na wykonywanie pracy tego samego rodzaju. Wynika to przede wszystkim z zasady ochrony interesów pracownika, dotyczšcej m.in. limitów czasu pracy: dobowego, tygodniowego i rocznego. Ponieważ jednak zatrudnienie nie musi mieć charakteru pracowniczego i praca może być œwiadczona także na podstawie umów cywilnoprawnych, istnieje możliwoœć zawierania przez podmioty zatrudniajšce jednoczeœnie dwóch stosunków prawnych z tš samš osobš: umowy o pracę i umowy cywilnoprawnej. Jak uregulować oba te stosunki, aby nie narazić się na zarzut obejœcia prawa?

Ryzykowne zapisy lub praktyka

Współpraca z osobami fizycznymi na podstawie stosunku cywilnoprawnego tym różni się od stosunku pracy, że pozwala stronom swobodnie kształtować wzajemne zobowišzania w granicach prawa. W konkretnym przypadku istnieje jednak ryzyko uznania umowy cywilnoprawnej za umowę o pracę, jeżeli strony wprowadziły do niej elementy charakterystyczne dla stosunku pracy lub elementy te (jak np. podporzšdkowanie) rzeczywiœcie występujš. Zgodnie z art. 22 § 12 k.p. zastępowanie umowy o pracę umowš cywilnoprawnš, gdy okolicznoœci wykonywania pracy wskazujš na zawarcie tej pierwszej, jest niezgodne z prawem.

Niektóre elementy umowy sš na tyle istotne, że majš decydujšce znaczenie dla okreœlenia rodzaju umowy. Cechy, które wskazujš na stosunek pracowniczy, to w szczególnoœci obowišzek osobistego œwiadczenia pracy czy podporzšdkowanie zleceniodawcy w wykonywaniu obowišzków umownych.

Kolejnš istotnš cechš wyróżniajšcš umowę o pracę jest œwiadczenie pracy w czasie i w miejscu wskazanym przez zleceniodawcę, a nie w miejscu wybranym przez zleceniobiorcę, co podkreœla stosunek podporzšdkowania charakterystyczny dla stosunku pracy. Dodatkowymi elementami „naprowadzajšcymi" na etat jest okreœlanie czasu pracy lub obowišzku działania według grafików pracy przygotowanych przez pracodawcę czy regulaminu pracy.

Nazwa bez znaczenia

Występowanie powyższych cech może spowodować, że – niezależnie od nazwy umowy – osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej może wystšpić do sšdu pracy z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Takie powództwo może wytoczyć również inspektor pracy oraz inne osoby majšce w tym interes prawny, np. spadkobiercy zmarłego pracownika.

Ograniczona swoboda

Zgodnie z orzecznictwem Sšdu Najwyższego podstawowym kryterium dopuszczalnoœci stosowania umów prawa cywilnego w zakresie œwiadczenia pracy jest charakter pracy, która ma być wykonywana. Co do zasady, to strony umowy decydujš o wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia, kierujšc się przy tym nie tyle przedmiotem zobowišzania, ile sposobem jego realizacji. Przedmiotem umowy jest bowiem zawsze œwiadczenie pracy, a sposób jej wykonywania jest istotny dla oceny prawidłowoœci wyboru rodzaju stosunku prawnego.

Rozbieżny zakres zadań

W przypadku dwóch równoległych stosunków prawnych z tš samš osobš: stosunku pracy i stosunku cywilnoprawnego istotne jest, aby œwiadczona na ich podstawie praca była różnego rodzaju. Œwiadczenie poza normalnym czasem pracy takich samych rodzajowo czynnoœci jak czynnoœci okreœlone w umowie o pracę stanowi bowiem w rzeczywistoœci kontynuację stosunku pracy w godzinach nadliczbowych (tak Sšd Najwyższy w wyroku z 30 czerwca 2000 r., II UKN 523/99). Tym samym podział obowišzków musi znaleŸć dokładne i precyzyjne odzwierciedlenie w obu umowach, a zakresy obowišzków nie mogš się pokrywać w żadnym z punktów.

Zważywszy, że umowa cywilnoprawna nie obcišża zleceniodawcy dodatkowymi kosztami pracy, może zachodzić podejrzenie, że głównš motywacjš, jaka stała za wyborem takiej formy zatrudnienia, był zamiar unikania nadmiernych kosztów pracy (tak SN w wyroku z 15 wrzeœnia 2006 r., I PK 80/06). W zwišzku z tym wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę nie powinno być rażšco niskie w stosunku do umowy cywilnoprawnej, tak aby nie było możliwe skuteczne sformułowanie zarzutu, że pracodawca przerzuca istotnš częœć kosztów zwišzanych z zatrudnieniem na umowy cywilnoprawne w celu zmniejszenia obcišżeń podatkowych i ubezpieczeniowych.

Co istotne, potraktowaniu jednoczesnego zawierania umowy o pracę i umowy cywilnoprawnej za obejœcie przepisów o czasie pracy, nie stoi na przeszkodzie wola pracownika i pracodawcy wyrażone w umowach. Zasadnicze znaczenie ma występowanie elementów charakterystycznych dla danej kategorii umów.

Kosztowne skutki

W razie uznania kontraktu cywilnoprawnego za umowę o pracę pracownikowi będš przysługiwały wszystkie zaległe œwiadczenia ze stosunku pracy (np. wynagrodzenie za nadgodziny, zwrot kosztów podróży służbowych) za okres 3 lat, czyli œwiadczenia nieprzedawnione. Co więcej, w razie stwierdzenia przez Państwowš Inspekcję Pracy nieprawidłowoœci w tym zakresie, pracodawcy grozi grzywna w wysokoœci od 1000 zł do 30 000 zł.

Ponadto po ustaleniu, że przedsiębiorca powinien był stosować umowy o pracę, a nie umowy cywilnoprawne, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub urzšd skarbowy mogš domagać się zapłaty zaległych składek ubezpieczeniowych oraz podatków.

Zdaniem autorki

Weronika Papucewicz, adwokat w Kancelarii Prawnej Chajec, Don-Siemion & Żyto

Powierzajšc takš samš pracę na podstawie dwóch różnych form zatrudnienia pracodawca ryzykuje również, że podwładny zgłosi zarzut uznania tej relacji za niekorzystne ukształtowanie warunków pracy. W konsekwencji osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej, która została pozbawiona dodatkowych uprawnień, jakie wynikajš ze stosunku pracy, może domagać się odszkodowania, które wyrówna jej straty wynikajšce z różnic w formach zatrudnienia. Wysokoœć odszkodowania nie może być niższa niż wynagrodzenie minimalne (w 2017 r. jest to 2000 zł). Co ważne, w sprawach z zakresu równego traktowania w zatrudnieniu, ciężar dowodu spoczywa na pracodawcy. Musi on udowodnić, że stosujšc dwie różne formy zatrudnienia, kierował się obiektywnymi przesłankami.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL