Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Kadry

Zasady udzielania urlopu bezpłatnego

AdobeStock
Pracodawca nie musi uzasadniać odmowy udzielenia urlopu bezpłatnego, nawet jeœli pracownik dobrze umotywował wniosek. Ma też prawo zaproponować inne ramy czasowe tego wolnego.

Jednš z cech odróżniajšcych umowy cywilnoprawne od stosunków pracy jest prawo etatowca do urlopu wypoczynkowego. Gwarancję realnej możliwoœci korzystania z tego uprawnienia stanowi jednak dopiero zapłata pensji za czas nieobecnoœci. Korzyœć zwišzana z urlopem staje się problemem, gdy pracownik potrzebuje więcej wolnego niż przewidujš to przepisy. W sukurs takim potrzebom przychodzi instytucja urlopu bezpłatnego.

Wniosek pracownika...

Urlopu bezpłatnego udziela się na wniosek pracownika. Powinien w nim wskazać okres, w jakim chce korzystać z tego urlopu. Wniosek może złożyć w każdej formie. Sšd Najwyższy w wyroku z 1 lutego 2017 r. (I PK 41/16) uznał, że dopuszczalna jest również forma dorozumiana. Dla celów dowodowych warto jednak, aby było to pismo lub dokument.

Teoretycznie wniosek nie wymaga uzasadnienia. W praktyce wskazane jest natomiast, aby etatowiec zamieœcił uzasadnienie albo przynajmniej ustnie przedstawił motywy swej proœby. Szczególnie obecnie, w dobie niedoborów kadrowych, pracodawcy niezbyt chętnie godzš się bowiem na długš nieobecnoœć podwładnych.

Ważne! Urlopu bezpłatnego można udzielić wyłšcznie pracownikowi. Udzielenie go po rozwišzaniu stosunku pracy jest nieważne. Tak uznał SN w wyroku z 5 maja 2005 r. (III PK 12/05, OSNP 2005, nr 23, poz. 375).

... decyzja pracodawcy

Żaden przepis prawa pracy nie okreœla warunków, na jakich urlop bezpłatny może zostać udzielony. W zwišzku z tym decyzja pracodawcy w tym przedmiocie ma charakter całkowicie swobodny i zależy wyłšcznie od jego woli.

Oznacza to po pierwsze, że przełożony ma prawo odmówić pracownikowi udzielenia urlopu bezpłatnego niezależnie od tego, jak ważna dla zatrudnionego jest przyczyna ubiegania się o ten urlop. Po drugie, pracodawca nie jest zwišzany wnioskiem etatowca również w zakresie uwzględnienia w całoœci okreœlonego przez niego terminu urlopu. Wniosek wišże go o tyle, że nie może udzielić pracownikowi zgody na urlop bezpłatny w zupełnie innym terminie, niż domagał się zatrudniony. Dopuszczalne jest natomiast ograniczenie zgody tylko do częœci okresu, o jaki wnioskował etatowiec. Może się zdarzyć, że w takich okolicznoœciach pracownik zrezygnuje z zamiaru korzystania z urlopu. Należy więc uzyskać jego stanowisko w tym przedmiocie.

Długoœć urlopu bezpłatnego nie jest przy tym w żaden sposób limitowana. Zależy wyłšcznie od woli etatowca zaakceptowanej przez szefa.

Utrudniony powrót

Udzielajšc urlopu bezpłatnego pracownikowi na jego wniosek, firma zawiera z nim umowę. Na jej mocy pracodawca zobowišzuje się zwolnić podwładnego z obowišzku wykonywania pracy przez okreœlony czas, a pracownik rezygnuje z korzystania z prawa wykonywania tej pracy i otrzymywania wynagrodzenia w ustalonym okresie. Stosunek pracy przez czas urlopu bezpłatnego pozostaje zawieszony. Żadna ze stron takiej umowy nie może w sposób jednostronny przedłużyć ani skrócić okresu jej obowišzywania.

Etatowiec, którego absencja ma trwać dłuższy czas, powinien mieć œwiadomoœć tego, że szef zorganizuje zastępstwo na okres jego nieobecnoœci. Najczęœciej sprowadza się to do zatrudnienia nowej osoby. Skutkiem tego korzystajšcy z urlopu bezpłatnego nie może liczyć, że uda mu się skrócić urlop bez zgody szefa, nawet gdy przestał potrzebować wolnego.

Również przedłużenie urlopu bezpłatnego jest możliwe wyłšcznie w drodze porozumienia stron.

Przykład:

Pracodawca udzielił podwładnemu urlopu bezpłatnego na 2 lata poczynajšc od czerwca 2017 r., ponieważ żona pracownika miała dostać intratnš posadę za granicš. Ten plan się nie powiódł i małżeństwo nie wyjechało. Szef w międzyczasie zatrudnił na zastępstwo pracownika innš osobę na czas okreœlony. Może odmówić zgody na wczeœniejszy powrót etatowca do pracy.

Odwołanie trzeba przewidzieć

W przypadku urlopu bezpłatnego trwajšcego dłużej niż 3 miesišce, strony umowy mogš przewidzieć dopuszczalnoœć odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn. Te przyczyny sš tożsame z przyczynami uprawniajšcymi do odwołania pracownika z urlopu wypoczynkowego. Pracodawca nie może więc ich znać ani przewidywać, że wystšpiš, w momencie wyrażania zgody na urlop bezpłatny. Najczęœciej dotyczš one sytuacji, które zakłóciły normalny tok pracy pracodawcy.

Musi być podanie...

Szef nie ma prawa udzielić urlopu bez wniosku pracownika, a tym bardziej bez jego zgody. Nielegalne jest zatem wysyłanie zatrudnionych osób na urlopy bezpłatne w czasie planowanych przestojów spowodowanych okresowymi trudnoœciami finansowymi firmy czy na czas remontu.

... oraz zgoda szefa

Z rozpoczęciem urlopu pracownik musi zaczekać na zgodę przełożonego. Jeœli zacznie z niego korzystać po złożeniu wniosku, ale bez uzyskania zgody szefa, dopuœci się ciężkiego naruszenia podstawowych obowišzków pracowniczych (por. wyrok SN z  15 marca 2001 r., I PKN 306/00, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 591).

Uprawnienia podwładnego

W okresie urlopu bezpłatnego pracownik podlega ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 41 k.p.) oraz warunków pracy i płacy (art. 42 k.p.). Jednak w przypadku zwolnień grupowych ta ochrona dotyczy wyłšcznie urlopów bezpłatnych krótszych niż 3 miesišce. Urlop bezpłatny dłuższy niż miesišc powoduje natomiast proporcjonalne ograniczenie prawa pracownika do urlopu wypoczynkowego (art.1552 k.p.).

Za czas niezdolnoœci do pracy w okresie urlopu bezpłatnego pracownik nie otrzyma zasiłku chorobowego.

Po zakończeniu urlopu bezpłatnego etatowiec wraca do pracy i powinna to być praca tego samego rodzaju (chociaż niekoniecznie taka sama), jak ta, którš wykonywał wczeœniej (wynikajšca z umowy o pracę) za takim samym wynagrodzeniem. Gdyby pracodawca odmawiał zatrudnienia pracownika, służy mu roszczenie o dopuszczenie do pracy. Natomiast nieobecnoœć w pracy po zakończeniu urlopu bezpłatnego może skutkować dyscyplinarnym zwolnieniem.

Urlopu bezpłatnego co do zasady nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależš uprawnienia i œwiadczenia pracownicze. Tego okresu nie zalicza się również do okresu wpływajšcego na długoœć wypowiedzenia umowy. Od tej reguły istniejš jednak pewne wyjštki. Dotyczš one np. młodocianych (art. 205 § 4 k.p.), zwišzkowców czy pracowników wypożyczonych innemu pracodawcy na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy pracodawcami (art. 1741 § 2 k.p.).

Obowišzek udzielenia

Nieograniczone prawa pracodawcy do decydowania o możliwoœci skorzystania z urlopu bezpłatnego etatowca doznaje czasem poważnych ograniczeń. Liczne przepisy szczególne eliminujš bowiem dopuszczalnoœć odmowy udzielenia wolnego osobom przez nie uprzywilejowanym.

Jednym z najczęœciej występujšcych przypadków jest wniosek zwišzkowca, którego powołano do pełnienia funkcji zwišzkowych poza zakładem pracy, zaœ koniecznoœć realizowania tej funkcji w czasie urlopu bezpłatnego odbywa się w ramach stosunku pracy nawišzanego na podstawie wyboru lub umowy o pracę. Wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego w celu sprawowania funkcji zwišzkowej nie może złożyć sam pracownik, tylko uprawniony organ tej organizacji zwišzkowej, w której pracownik ma pełnić funkcję. Organ musi to zrobić przynajmniej 14 dni przed przewidywanym terminem rozpoczęcia urlopu. Jeżeli o udzielenie urlopu bezpłatnego wystšpił właœciwy organ i zostały spełnione wszystkie wymagane przesłanki, pracodawca ma obowišzek uwzględnić wniosek.

Odmowa udzielenia urlopu bezpłatnego nie wchodzi też w grę w przypadku zatrudniania młodocianego pracownika szkoły dla pracujšcych, który wnosi o udzielenie tego urlopu w okresie ferii.

Inne obligatoryjne urlopy bezpłatne mogš obcišżać pracodawców zatrudniajšcych osoby, którym udało się wygrać wybory. Prawo do urlopu uzyskujš:

- posłowie i senatorowie na okres sprawowania mandatu oraz 3 miesięcy po jego wygaœnięciu,

- zatrudnieni w urzędzie gminy, w której uzyskali mandat radnego, oraz osoby sprawujšce funkcję kierownika lub zastępcy kierownika w jednostce organizacyjnej tej gminy; radny otrzymuje urlop bezpłatny na swój wniosek na okres sprawowania mandatu oraz 3 miesięcy po jego wygaœnięciu.

Urlop bezpłatny dla posła, senatora lub radnego musi zostać udzielony bez względu na rodzaj i okres trwania stosunku pracy. Stosunek pracy posła, senatora czy radnego zawarty na czas okreœlony, który ustałby przed terminem zakończenia urlopu bezpłatnego, przedłuża się do 3 miesięcy po zakończeniu tego urlopu.

Rafał Krawczyk, sędzia Sšdu Okręgowego w Toruniu

Nierówne traktowanie

Kolejnym skutkiem pełnej uznaniowoœci przy rozpoznaniu wniosku pracownika o urlop bezpłatny jest to, że pracodawca nie musi uzasadniać decyzji odmownej, choć może to zrobić – zarówno pisemnie, jak i ustnie.

Pojawia się pytanie, czy etatowiec może się bronić w jakikolwiek sposób przed takš arbitralnš decyzjš przełożonego? OdpowiedŸ jest negatywna. Odmowa pracodawcy nie podlega ocenie jakichkolwiek organów kontrolujšcych przestrzeganie prawa, a zwłaszcza sšdów rozpatrujšcych spory ze stosunku pracy.

Orzecznictwo wskazało jeden wyjštek od tej zasady. Dotyczy on sytuacji, w której postępowaniu pracodawcy można przypisać naruszenie zasady niedyskryminacji albo zasady równego traktowania pracowników. Sšd Najwyższy przyjmuje bowiem, że skoro udzielenie przez pracodawcę urlopu na wniosek zatrudnionego jest umowš dotyczšcš realizacji stosunku pracy, to podlega ona ocenie m.in. w płaszczyŸnie art. 18 § 3 kodeksu pracy. Przepis ten nakazuje uznać za nieważne postanowienia umów o pracę (i innych aktów tworzšcych stosunek pracy) naruszajšce zasadę równego traktowania kobiet i mężczyzn w zatrudnieniu i zastšpienie ich odpowiednimi przepisami niemajšcymi charakteru dyskryminacyjnego (por. wyrok SN z 21 paŸdziernika 2003 r., I PK 559/02).

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL