Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Historia

Kto mordował Polaków w ZSRR

Wykonawcami operacji polskiej byli funkcjonariusze NKWD
IPN
IPN wyjaœnia okolicznoœci eksterminacji ludnoœci polskiej w ZSRR.

Pion œledczy IPN skieruje do wschodnich sšsiadów wnioski o pomoc prawnš w sprawie tzw. operacji polskiej – masowych mordów ludnoœci polskiej przebywajšcej na terenie ZSRR, do których doszło w latach 1937–1938. Chce poznać m.in. sprawców zbrodni.

– Wnioski będš gotowe w tym miesišcu. Zostanš skierowane do prokuratury Federacji Rosyjskiej, Republiki Białorusi i Ukrainy – informuje „Rzeczpospolitš" Marek Rabiega, naczelnik pionu œledczego szczecińskiego IPN.

We wstępnym wniosku œledczy będzie chciał poznać m.in. listy ofiar, a także nazwiska funkcjonariuszy NKWD uczestniczšcych w zbrodniach (chce znać ich zakres obowišzków, przebieg pracy i dowiedzieć się, czy jeszcze żyjš). Prokurator zapyta też o to, w których archiwach znajdujš się materiały dotyczšce procesu podejmowania decyzji w sprawie operacji polskiej, np. rozkazy, polecenia służbowe.

– Będziemy chcieli także ustalić miejsca, gdzie dokonywano egzekucji – mówi Rabiega.

Do zabójstw dochodziło zwykle w siedzibach lokalnych struktur sowieckiej bezpieki. Te miejsca sš rozproszone na terenie Ukrainy, Białorusi oraz Rosji. Ale już wiadomo, że szczštki ofiar znajdujš się nie tylko w znanych od lat miejscach masowych egzekucji: w Kuropatach na Białorusi, Bykowni oraz Winnicy na Ukrainie.

Jak ustalił prokurator ze szczecińskiego oddziału IPN, mogš się znajdować także m.in. na uroczysku Sandarmach w republice Karelii w Rosji, w Lewaszowie koło Sankt Petersburga, Butowie koło Moskwy, Nikolskim Lesie, ale również w pobliżu Witebska, Żytomierza, miasta Chmielnicki na Ukrainie. – Oczywiœcie te miejsca wymagajš weryfikacji – zastrzega prokurator.

Akcję eksterminacji ludnoœci polskiej zamieszkujšcej tereny ZSRR Sowieci rozpoczęli 80 lat temu. Na podstawie rozkazu operacyjnego nr 00485 ludowego komisarza spraw wewnętrznych Zwišzku Sowieckiego Nikołaja Jeżowa z 11 sierpnia 1937 roku aresztowano Polaków przebywajšcych na terenie Zwišzku Sowieckiego.

Rozkaz Jeżowa szczegółowo wskazywał, że aresztowani majš być członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), pozostajšcy na terenie ZSRR żołnierze polscy wzięci do niewoli w czasie wojny polsko-bolszewickiej, emigranci i uchodŸcy z Polski, mieszkańcy dawnego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy znaleŸli się w granicach ZSRR w wyniku ustaleń traktatu ryskiego z 1921 roku, a także byli działacze PPS, duchowni, nauczyciele, urzędnicy, działacze polonijni, zamożniejsi rolnicy, pracownicy służby leœnej i rzemieœlnicy.

W dalszej częœci owego rozkazu polecono, by wszyscy aresztowani zostali podzieleni na dwie kategorie. Zaliczeni do pierwszej mieli zostać skazani na karę œmierci i rozstrzelani, zaliczeni do drugiej – osadzeni w więzieniach i łagrach z wyrokami od pięciu do dziesięciu lat. Jednoczeœnie zakazano zwalniania z więzień i łagrów więŸniów kończšcych swoje wyroki, a także skazanych z podejrzeniem o szpiegostwo na rzecz Polski. Ich sprawy miały zostać ponownie rozpoznane przez Specjalnš Komisję ZSRR.

Operacja rozpoczęła się 15 sierpnia 1937 roku i trwała do 15 listopada 1938 roku. Wedle danych NKWD w tym czasie zostało aresztowanych, a następnie skazanych 139 tys. 835 osób narodowoœci polskiej, z czego 111 tys. o91 skazano na kary œmierci, a 28 tys. 744 pozbawiono wolnoœci w obozach pracy przymusowej, czyli łagrach.

W œledztwie IPN przesłuchano już wielu œwiadków zamieszkałych w Polsce oraz poza granicami kraju, najbliższych członków rodzin osób zamordowanych. Przekazali oni informacje pochodzšce z przekazów rodzinnych oraz udostępnili dokumenty, którymi dysponowali.

– Celem œledztwa jest ustalenie wszystkich osób pokrzywdzonych – zapewnia prokurator Rabiega.

Równoczeœnie poszukiwane sš dokumenty dotyczšce operacji polskiej znajdujšce się w archiwach krajowych i zagranicznych. Kwerendy prowadzone sš m.in. w Archiwum Stowarzyszenia Pamięci Memoriał w Moskwie, Archiwum Obywatelsko-Politycznego Ruchu Sprawiedliwoœć w Kijowie i Archiwum Zwišzku Polaków w Petersburgu.

Jaka informuje Marek Rabiega, uzyskano już częœciowe ekspertyzy historyczne dotyczšce genezy, uwarunkowań i przebiegu operacji polskiej, a także biogramy osób wykonujšcych rozkaz operacyjny nr 00485 Jeżowa.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL