Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Historia

Pozwy groźne dla Niemiec

Powstanie Warszawskie: Płonšca Hala Mirowska
domena publiczna/ wikimedia commons
Włoskie sšdy kwestionujš immunitet państwa, co otwiera drogę do żšdań odszkodowawczych za zbrodnie III Rzeszy.

We włoskich sšdach przybywa spraw dotyczšcych żšdań odszkodowawczych pod adresem Niemiec za zbrodnie dokonane we Włoszech przez siły niemieckie w czasie II wojny œwiatowej. W jednym z sšdów o odszkodowania zabiegajš także mieszkańcy jednej ze spacyfikowanych w czasie wojny greckich wiosek, którzy nie majš takiej możliwoœci we własnym kraju. Tak jak zresztš Polacy na podstawie orzeczenia Sšdu Najwyższego z 2010 r., który zamknšł drogę dla pozwów odszkodowawczych w Polsce pod adresem Niemiec, uznajšc zasadę immunitetu państwowego wobec pozwów indywidualnych.

Wysyp tego rodzaju pozwów w sšdach włoskich jest konsekwencjš orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego tego kraju sprzed trzech lat, który uznał, że osoby prywatne poszkodowane przez III Rzeszę mogš bez przeszkód ubiegać się o odszkodowania od państwa niemieckiego. Zdaniem Trybunału odrzucanie takich pozwów przez sšdy byłoby niezgodne z konstytucjš.

Berlin pełen obaw

Zjawisko to obserwujš z największym niepokojem Niemcy, obawiajšc się ewolucji obecnego systemu prawnego, w którym czuli się do tej pory bezpiecznie, odrzucajšc wszelkie roszczenia odszkodowawcze, czy to w sprawie masakry ludu Nama i Herero z poczštku ubiegłego wieku poprzez greckie żšdania reparacji z czasów II wojny œwiatowej po indywidualne pozwy z całego niemal œwiata. Na przykład z Polski, tym bardziej że o niezałatwionych sprawach reperacji od Niemiec mówił po raz ostatni Jarosław Kaczyński w grudniu 2015 r., powołujšc się na oceny politologa Grzegorza Kostrzewy-Zorbasa. Jego zdaniem Niemcy musiałyby wypłacić Polsce 845 mld dol. plus odsetki od chwili zakończenia wojny. Grecy sš bardziej skromni i żšdajš nieco ponad 8 mld euro.

Bardzo wštpliwe, czy do tego dojdzie. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwoœci w Hadze uznał w 2012 r. racje Niemiec, powołujšcych się na zasadę immunitetu państwowego, uzasadniajšc niedopuszczalnoœć pozwów odszkodowawczych wobec państwa niemieckiego za zbrodnie wojenne. – Nawet ciężar zbrodni nie znosi zasady immunitetu państwa – podkreœlił Trybunał. Berlin oczekiwał takiego właœnie rozstrzygnięcia, liczšc na to, że orzeczenie międzynarodowego trybunału uniemożliwi raz na zawsze występowanie pod ich adresem z indywidualnymi pozwami za zbrodnie z czasów III Rzeszy. Chodzi o pozwy w poszczególnych państwach, które okazały się dla Niemiec niezwykle groŸne.

Było ich sporo w Grecji oraz we Włoszech. W jednej ze spraw włoski Sšd Najwyższy wydał w 2008 r. orzeczenie dotyczšce odszkodowania dla rodzin ofiar masakry z 1944 r. Sšd stwierdził, że krewnym dziewięciu cywilów zabitych w toskańskich wioskach Niemcy powinny wypłacić w sumie 800 tys. euro zadoœćuczynienia. Podobne orzeczenia przeciw niemieckiemu państwu zapadały w Grecji i jedynie interwencja rzšdu uniemożliwiła przed laty zajęcie przez komornika okazałego gmachu Instytutu Goethego w Atenach.

W 2013 r. włoski parlament przyjšł uchwałę wprowadzajšcš ustalenia z Hagi do włoskiego ustawodawstwa. Trybunał Konstytucyjny zakwestionował tę uchwałę, co doprowadziło do renesansu skarg odszkodowawczych we włoskich sšdach. Jest to w pewnym sensie precedens.

Droga dla Polski

– Zamierzamy pójœć tš samš drogš i doprowadzić do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w podobnej sprawie – mówi „Rzeczpospolitej" mec. Roman Nowosielski. Reprezentował Winicjusza Natoniewskiego, który domagał się w polskich sšdach odszkodowania od Niemiec za obrażenia odniesione jako dziecko w czasie pacyfikacji jednej z wiosek na LubelszczyŸnie. W sšdzie rejonowym złożył pozew w imieniu Benedykta Wietrzykowskiego z Gdyni, który domaga się odszkodowania od Niemiec za bezprawne wysiedlenie w 1939 r. Pozew jest w stadium apelacji i za jakiœ czas powinien dotrzeć do Trybunału Konstytucyjnego. Mecenas Nowosielski ma nadzieję, że polski trybunał weŸmie przykład z włoskiego.

Tym bardziej że coraz więcej państw decyduje się na podpisanie konwencji ONZ o immunitetach jurysdykcyjnych państw i ich mienia (z 2 grudnia 2004 r.), wyłšczajšcej immunitet państwa w sytuacji, gdy miała miejsce szkoda na osobie. Inaczej mówišc, podstawowe prawa człowieka stawiane sš wyżej niż nietykalnoœć państwa. Włochy podpisały tę konwencję w 2013 r. Polska jeszcze tego nie uczyniła, tak jak i Niemcy.

– Mój zasadniczy argument sprowadza się do tego, że podstawowe prawa człowieka nie mogš być podporzšdkowane innym zasadom prawa międzynarodowego – tłumaczy niemieckim mediom niemiecki adwokat Jaoachim Lau, prowadzšcy kilka spraw odszkodowawczych.

W jednej z nich na poczet odszkodowań dla greckich powodów szukajšcych zadoœćuczynienia we włoskim sšdzie zamierza wykorzystać długi, jakie ma włoska kolej wobec Deutsche Bahn.

masz pytanie, wyœlij e-mail do autora: p.jendroszczyk@rp.pl

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL