Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Firma

Zwłoka wierzyciela - uprawnienia dłużnika, gdy wierzyciel nie przyjmuje świadczenia

Adobe Stock
Jeżeli bez uzasadnionego powodu wierzyciel uchyla się od przyjęcia zaofiarowanego œwiadczenia, albo odmawia dokonania czynnoœci bez której œwiadczenie nie może być spełnione, albo oœwiadcza dłużnikowi, że œwiadczenia nie przyjmie, to dopuszcza się zwłoki.

Przepis art. 353 k.c. zawiera definicję pojęcia „zobowišzanie". W œwietle przepisu polega ono na tym, że wierzyciel może żšdać od dłużnika œwiadczenia (czyli działania albo zaniechania), a dłużnik powinien je spełnić. Przy czym sš takie sytuacje, kiedy realizacja zobowišzania przez dłużnika wymaga współdziałania wierzyciela. Owo współdziałanie powinno odbywać się wówczas zgodnie z treœciš tego zobowišzania w sposób odpowiadajšcy jego celowi społeczno-gospodarczemu, zasadom współżycia społecznego, a także istniejšcym – w tym zakresie – ustalonym zwyczajom. Jeżeli natomiast bez uzasadnionego powodu wierzyciel, nawet w sposób dorozumiany, bšdŸ uchyla się od przyjęcia zaofiarowanego œwiadczenia, bšdŸ odmawia dokonania czynnoœci, bez której œwiadczenie nie może być spełnione, bšdŸ oœwiadcza dłużnikowi, że œwiadczenia nie przyjmie – dopuszcza się on zwłoki (art. 486 § 2 k.c.). Zwłoka wierzyciela wyłšczona będzie zatem zawsze tam, gdzie spełnienie œwiadczenia przez dłużnika nie wymaga jakiegokolwiek współdziałania ze strony wierzyciela.

Wyeksponować jednak należy, iż dłużnik może zarzucić zwłokę wierzycielowi tylko wtedy, gdy sam zaofiarował w należyty sposób œwiadczenie (a więc zgodny z treœciš zobowišzania) oraz, gdy ma ono charakter faktyczny (tj. rzeczywisty, a nie tylko słowny). Œwiadczenie musi być też możliwe do spełnienia. Nie może być ono niewłaœciwe pod względem jakoœciowym, miejsca, czy czasu, bowiem w takim razie wolno wierzycielowi œwiadczenia nie przyjšć. W pewnych wypadkach, by można było mówić o zwłoce dłużnika, wystarczy samo werbalne zaofiarowanie œwiadczenia przez wierzyciela oraz sama gotowoœć do jego spełnienia.

Tak będzie m.in. w sytuacji, w której wierzyciel, mimo żšdania dłużnika, odmawia czynnoœci (faktycznej lub prawnej), bez której œwiadczenie nie może zostać spełnione (np. nie dokonuje wyboru œwiadczenia) lub też z góry zapowiada, że go nie przyjmie.

Warunkami zwłoki wierzyciela jest więc:

- uchylenie się od przyjęcia zaofiarowanego œwiadczenia, odmowa dokonania czynnoœci, bez której œwiadczenie nie może być spełnione, oœwiadczenie dłużnikowi, że œwiadczenia nie przyjmie,

- faktyczne i zgodne z treœciš zobowišzania zaofiarowanie œwiadczenia przez dłużnika wierzycielowi (w niektórych przypadkach wystarcza słowne zaofiarowanie œwiadczenia),

- możliwoœć œwiadczenia przez dłużnika,

- brak uzasadnionych powodów: uchylenia się od przyjęcia zaofiarowanego œwiadczenia, odmowy dokonania czynnoœci, bez której œwiadczenie nie może być spełnione, oœwiadczenia dłużnikowi, że œwiadczenia nie przyjmie.

A contrario więc zwłoka wierzyciela nie nastšpi, w sytuacji w której zajdš uzasadnione powody: uchylenia się przez niego od przyjęcia zaofiarowanego œwiadczenia, odmowy dokonania czynnoœci, bez której œwiadczenie nie może być spełnione, oœwiadczenia dłużnikowi, że œwiadczenia nie przyjmie.

Zwłoka wierzyciela ustaje z chwilš wyartykułowania przez wierzyciela oœwiadczenia, że chce œwiadczenie przyjšć albo przystšpienia do realizacji czynnoœci, bez której nie mogło być ono spełnione.

Zwłoka wierzyciela nie powoduje wygaœnięcia zobowišzania. Nie upoważnia też dłużnika do odstšpienia od umowy, chyba że uprawnienie to wynika z przepisów szczególnych.

Ciężar dowodu co do tego, że wierzyciel zachował się w jeden ze sposobów wskazanych w art. 486 § 2 k.c. spoczywa na dłużniku. Natomiast dotyczšcy tego, że brak współdziałania wierzyciela z dłużnikiem był uzasadniony, obcišża wierzyciela.

W razie zwłoki wierzyciela dłużnik ma prawo domagać się naprawienia wynikłej stšd szkody obejmujšcej straty, jak i utracone korzyœci. Może też złożyć przedmiot œwiadczenia do depozytu sšdowego.

Kiedy dochodzi do zwłoki dłużnika

Dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia œwiadczenia w terminie, a jeżeli termin ten nie jest oznaczony, jeżeli nie spełnia go niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Przy czym, powyższe nie dotyczy wypadku, gdy opóŸnienie w spełnieniu œwiadczenia jest następstwem okolicznoœci, za które dłużnik odpowiedzialnoœci nie ponosi.

Skutek uchybienia przez dłużnika terminu może być zatem dwojaki:

- Zwłoka – jeżeli dłużnik ponosi odpowiedzialnoœć za przekroczenie terminu,

- OpóŸnienie – kiedy nie można przypisać dłużnikowi odpowiedzialnoœci za niewykonanie œwiadczenia w terminie.

Wierzyciel nie musi wykazywać, że niedotrzymanie terminu spełnienia œwiadczenia wynika z okolicznoœci, za które dłużnik odpowiada. Powinien jedynie udowodnić, że termin wykonania zobowišzania bezskutecznie minšł. To na dłużniku spoczywa więc oblig udowodnienia, że nie ponosi odpowiedzialnoœci za zaistniałe opóŸnienie.

W razie zwłoki dłużnika, wierzyciel może żšdać, niezależnie od wykonania zobowišzania, naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Jeżeli jednak wskutek zwłoki dłużnika œwiadczenie utraciło dla wierzyciela całkowicie lub w przeważajšcym stopniu znaczenie, wierzyciel może œwiadczenia nie przyjšć i żšdać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowišzania.

Jeżeli przedmiotem œwiadczenia jest rzecz oznaczona co do tożsamoœci (czyli zindywidualizowana), dłużnik będšcy w zwłoce odpowiedzialny jest za utratę lub uszkodzenie przedmiotu œwiadczenia, chyba że utrata lub uszkodzenie nastšpiłoby także wtedy, gdyby œwiadczenie zostało spełnione w czasie właœciwym.

Rzeczy oznaczone co do gatunku

Gdy przedmiotem œwiadczenia jest okreœlona iloœć rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, wierzyciel może, w razie zwłoki dłużnika, nabyć na jego koszt takš samš iloœć rzeczy tego samego gatunku albo żšdać od dłużnika zapłaty ich wartoœci, zachowujšc w obu wypadkach roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki.

W przypadku zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowišzania czynienia, wierzyciel może, zachowujšc roszczenie o naprawienie szkody, żšdać upoważnienia przez sšd do wykonania czynnoœci na koszt dłużnika. Jeżeli jednak œwiadczenie polega na zaniechaniu, wierzyciel może, zachowujšc roszczenie o naprawienie szkody, żšdać upoważnienia przez sšd do usunięcia na koszt dłużnika wszystkiego, co dłużnik wbrew zobowišzaniu uczynił. Jednak w wypadkach nagłych wierzyciel może, zachowujšc roszczenie o naprawienie szkody, wykonać bez upoważnienia sšdu czynnoœć na koszt dłużnika lub usunšć na jego koszt to, co dłużnik wbrew zobowišzaniu uczynił.

W sytuacji, w której dłużnik opóŸnia się ze spełnieniem œwiadczenia pieniężnego, wierzyciel może żšdać odsetek za czas opóŸnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóŸnienie było następstwem okolicznoœci, za które dłużnik odpowiedzialnoœci nie ponosi. Odsetki za opóŸnienie należš się nawet wówczas, jeżeli w umowie nie przewidziano ich wysokoœci. Wtedy należš się odsetki ustawowe. Jednakże, gdy wierzytelnoœć jest oprocentowana według stopy wyższej niż ustawowa, wierzyciel może żšdać odsetek za opóŸnienie według tej wyższej wysokoœci. Poza tym, w razie zwłoki dłużnika, wierzyciel może żšdać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.

—Anna Borysewicz jest adwokatem

podstawa prawna: part. 60, 353, 354, 361, 476–481 oraz 486 ustawy z 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. DzU z 2017 r., poz. 459)

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL