Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Firma

Opłaty półkowe a czyn nieuczciwej konkurencji

123RF
W stosunkach handlowych między nabywcš prowadzšcym sieć sklepów a dostawcš nie jest wyłšczone uznanie zastrzeżonej w umowie premii pieniężnej uzależnionej od wielkoœci obrotów za rabat posprzedażowy niestanowišcy opłaty przewidzianej w art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tj. czynu nieuczciwej konkurencji).
Tak uznał Sšd Najwyższy w uchwale z 18 listopada 2015 r., III CZP 73/15. Powódka zawarła z pozwanš umowę o długoterminowej współpracy gospodarczej w zakresie sprzedaży wytwarzanych przez powódkę produktów. Powódka zobowišzała się sprzedawać towary należšce do jej oferty, a pozwana miała je włšczać do oferowanego przez siebie asortymentu, w celu dalszej ich odprzedaży w należšcych do niej sklepach wielkopowierzchniowych. Strony założyły stałe zwiększanie sprzedaży towarów z zastosowaniem instrumentów ich promocji, uznajšc to za podstawowy cel umowy. W umowie przewidziano dla pozwanej premię pieniężnš (nazywanš po zmianach umowy rabatem) naliczanš od sprzedaży netto zrealizowanej w przyjętym okresie rozliczeniowym. Po zakończeniu współpracy powódka wniosła pozew, w którym żšdała m. in. zwrotu nienależnie pobranych rabatów naliczanych od obrotu. Powódka twierdziła, że rabaty te stanowiły utrudniajšce jej dostęp do rynku „inne nie marża handlowa opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży", czyli tzw. niedozwolone „opłaty półkowe". Pozwana stała zaœ na stanowisku, że stosowane premie była rabatem posprzedażowym, czyli dozwolonym mechanizmem wyznaczania ceny. Sšd I instancji uznał, że częœć udzielanych rabatów była usprawiedliwiona i ekwiwalentna z korzyœciami ekonomicznymi powódki z tego okresu i w tym zakresie oddalił powództwo. Pozostałe rabaty sšd I instancji zakwalifikował jako inne niż marża handlowa opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży i z tego tytułu zasšdził na rzecz powódki okreœlonš kwotę. Wyrok sšdu I instancji został zaskarżony przez obie strony. Rozpoznajšc apelację sšd II instancji powzišł wštpliwoœć zwišzanš z charakterem prawnym zastrzeżonego w umowie rabatu posprzedażowego i przedstawił Sšdowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sprowadzajšce się do pytania, czy rabat posprzedażowy wypłacany kupujšcemu przez sprzedawcę w razie osišgnięcia okreœlonej przez strony wielkoœci sprzedaży stanowi innš niż marża handlowa opłatę, przewidzianš w art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji („u.z.n.k."). Sšd Najwyższy powzišł uchwałę o treœci przytoczonej na wstępie.

Komentarz eksperta

Marta Wiœniewska, radca prawny w warszawskim biurze Rödl & Partner
Komentowana uchwała była długo oczekiwanym rozstrzygnięciem, które miało ostatecznie przesšdzić kwestię możliwoœci stosowania premii pieniężnych w rozliczeniach pomiędzy sieciami handlowymi a dostawcami. Problem dotyczył przede wszystkim niejednolitej wykładni art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k., zgodnie z którym czynem nieuczciwej konkurencji jest utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku przez pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży. Celem tego przepisu jest zwiększenie konkurencyjnoœci małych i œrednich przedsiębiorstw poprzez wyeliminowanie praktyki pobierania przez sieci handlowe od dostawców opłat w zamian za możliwoœć nawišzania i kontynuowania współpracy handlowej. W częœci wyroków dotychczas prezentowane było stanowisko, zgodnie z którym wszelkie kwoty, których uwzględnienie obniżało cenę towaru, np. upusty, premie pieniężne, rabaty posprzedażowe, kwalifikowane były jako opłaty niedozwolone (wyrok SN z 12 czerwca 2008 r., III CSK 23/08, wyrok SN z 23 paŸdziernika 2014, I CSK 597/13). Stanowisko takie uzasadniano m.in. poprzez fakt jednostronnego narzucania tych postanowień przez nabywcę, niedookreœlonoœciš przedmiotu œwiadczenia nabywcy, brakiem ekwiwalentnoœci œwiadczeń, czy też uzależnieniem rozpoczęcia współpracy od zapłaty premii, ustalanej od wyjštkowo niskiego progu obrotów. W innych orzeczeniach Sšd Najwyższy zajmował odmienne stanowisko, traktujšc rabat posprzedażowy czy też premię pieniężnš liczonš od obrotu jako mechanizm kształtujšcy cenę, a zatem niestanowišcy opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży (wyrok SN z 22 lutego 2014r., I CSK 236/13, wyrok SN z 17 kwietnia 2015, I CSK 136/14). Wskazywano wówczas, że zastosowanie rabatów liczonych od obrotu czy też wartoœci sprzedaży w oznaczonym przedziale czasowym prowadzi do obniżenia ceny jednostkowej towaru i w konsekwencji wzrostu marży, jakš uzyskuje nabywca towaru i sieć. Skutkiem jest zaœ obniżenie przez dostawcę ceny dostarczanych towarów. Podobnie wypowiedział się Sšd Najwyższy w komentowanej uchwale, z której można wywieœć kilka ważnych dla praktyki wniosków. W pierwszej kolejnoœci wskazać należy na istotnš konkluzję, iż rabat posprzedażowy, jako następczy mechanizm kształtowania ceny sprzedaży, stanowi element marży handlowej i w zwišzku z tym znajduje się poza wskazanym w u.z.n.k. katalogiem zakazanych opłat. W dalszej kolejnoœci analiza uchwały prowadzi do wniosku, że zastrzeżone w umowach premie pieniężne uzależnione od obrotów mogš stanowić dozwolony rabat posprzedażowy, co jednak – jak wskazał Sšd Najwyższy – „nie oznacza generalnie ich wyłšczenia spod kontroli sšdu również na gruncie przepisu art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k.". W praktyce oznacza to, że dopuszczalnoœć zastrzeżenia takiej premii pieniężnej zależy od konkretnego przypadku. Co do zasady jest możliwe jej zastrzeżenie, jednak z okolicznoœci zawarcia danej umowy i Ÿródeł pokrycia zastrzeżonej premii, sposobu wykonywania umowy oraz innych elementów stanu faktycznego, może się ona jednak okazać niedozwolonš opłatš. Ma to miejsce w szczególnoœci wówczas, gdy rabat będzie „zakamuflowanš" opłatš pod postaciš marży, tš marżš w rzeczywistoœci nie będšc. W póŸniejszych orzeczeniach wydanych na kanwie komentowanej uchwały jako kryteria, które pozwalajš odróżnić marżę handlowš od „innej opłaty" wskazywano np.: wyraŸnš dysproporcję między kwotš uzyskanš z zastosowaniem rabatu a typowymi marżami wynikajšcymi z umów sprzedaży, majšcych za przedmiot podobne towary; brak ustalenia przesłanek udzielenia lub wysokoœci rabatu w umowie i pozostawienie tej kwestii jednostronnej decyzji kupujšcego; treœć umowy i sposób jej wykonania; oczywiste skrzywdzenie jednej ze stron ze względu na wykorzystanie przewagi ekonomicznej przez kontrahenta (jako kryterium pomocnicze, stanowišce granicę swobody kształtowania ceny, choć bez bezpoœredniego nawišzania do art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k.) (wyrok SN z 24 lutego 2016, I CSK 824/14). Komentowana uchwała słusznie zapobiega automatycznemu kwalifikowaniu wszelkich premii pieniężnych zależnych od obrotu jako niedozwolonych opłat. Na sšdach powszechnych spoczywa jednak teraz obowišzek dokładnego badania konkretnych stanów faktycznych, także w aspekcie ekonomicznym, w celu dokonania prawidłowej kwalifikacji prawnej zastrzeżonych w umowach potransakcyjnych rabatów / premii pieniężnych.
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL