Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Firma

KAS zażšda dokumentów bez kontroli podatkowej

123RF
W wyniku obowišzujšcych od 1 marca br. zmian w przepisach o administracji skarbowej zwiększono uprawnienia organów. Niestety, w wielu przypadkach nastšpiło to kosztem gwarancji dla podmiotów podlegajšcych kontroli.

Dziœ w toku kontroli celno-skarbowej nie wszczyna się kontroli podatkowej. Relacja między postępowaniem kontrolnym a kontrolš podatkowš była inaczej uregulowana do końca lutego br. Wówczas wszczęcie kontroli podatkowej w ramach postępowania kontrolnego było fakultatywne, co wzbudzało liczne wštpliwoœci. W odniesieniu do kontroli celno-skarbowej nie jest już zatem zasadne wystosowywanie przez podmioty kontrolowane argumentacji o możliwym obejœciu przepisów o kontroli podatkowej(a w konsekwencji także przepisów ustawy o swobodzie działalnoœci gospodarczej) przez kontrolujšcych, czy też o wykonywaniu czynnoœci œciœle zwišzanych ze specyfikš kontroli podatkowej bez formalnego wszczynania tej procedury. Jednoczeœnie ustawodawca zareagował na kontrowersje, które pojawiły się na gruncie prawa karnego skarbowego, co do relacji pomiędzy pojęciami „postępowanie kontrolne" i „kontrola skarbowa".

Jak było przed reformš...

W stanie prawnym obowišzujšcym do końca lutego 2017 roku wszczęcie kontroli podatkowej w toku postępowania kontrolnego było fakultatywne. Po rozpoczęciu postępowania kontrolnego organ mógł wszczšć kontrolę podatkowš. Przepisy nie precyzowały jednak przesłanek warunkujšcych koniecznoœć zbierania materiału dowodowego w jej toku. Wobec tego organy stosowały za poœrednictwem art. 31 ustawy o kontroli skarbowej (dalej: u.k.s.) przepisy o postępowaniu podatkowym uregulowanym w ordynacji podatkowej, bez formalnego wszczynania kontroli podatkowej.

W orzecznictwie podkreœlano (np. wyrok Naczelnego Sšdu Administracyjnego z 15 lipca 2011 r., I FSK 849/11), że częœć uprawnień przysługuje organom kontroli skarbowej wyłšcznie w toku kontroli podatkowej, częœć natomiast może być realizowana zarówno w toku postępowania kontrolnego, jak i kontroli podatkowej. Jednoczeœnie brakowało norm, które wprost regulowałyby zakres poszczególnych kategorii uprawnień. Taki stan prowadził do licznych sporów i braku pewnoœci co do legalnoœci działania organu w konkretnym przypadku. Samo orzecznictwo bardzo sceptycznie podchodziło przy tym do koncepcji obejœcia przepisów o kontroli podatkowej, pomimo solidnej podstawy aksjologicznej – aby uznać racjonalnoœć tego zarzutu, wymagane były jednoznaczne oraz jaskrawe okolicznoœci konkretnego przypadku.

...a jak jest obecnie

W stanie prawnym obowišzujšcym od 1 marca br. organom kontroli celno-skarbowej wprost przyznano kompetencję do przeprowadzania czynnoœci kontrolnych szeroko wymienionych w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej, w dodatku bez wszczynania kontroli podatkowej. Wyeliminowano w ten sposób występujšcš w poprzednim stanie prawnym wštpliwoœć co do zakresu uprawnień w ramach postępowania kontrolnego, w toku którego nie została wszczęta kontrola podatkowa. Obecnie samo wszczęcie kontroli celno-skarbowej wystarczy do wykonywania czynnoœci kontrolnych w pełnym ich spektrum, wskazanym w ustawie o KAS. Nie ma również wštpliwoœci, że do kontroli celno-skarbowej nie stosuje się gwarancji dla kontrolowanych przedsiębiorców, które sš ustanowione w ustawie o swobodzie działalnoœci gospodarczej (art. 93 ustawy o KAS) – m.in. ograniczenia czasu trwania kontroli, zakazu kontroli równoczesnych, prawa do złożenia sprzeciwu.

Ustawodawca wprowadził również zmianę w art. 83 kodeksu karnego skarbowego (dalej: k.k.s.), który aktualnie stanowi wprost również o penalizacji utrudniania kontroli celno-skarbowej.

Kara za utrudnianie

W stanie prawnym obowišzujšcym do końca lutego br., wskutek pocišgania przez organy kontroli skarbowej do odpowiedzialnoœci za wykroczenie (przestępstwo) skarbowe, którego znamiona zostały uregulowane w art. 83 k.k.s., kluczowe znaczenie miał stosunek pojęć „kontrola skarbowa" i „postępowanie kontrolne". Obecnie do cech tego przestępstwa lub wykroczenia należy utrudnianie osobie uprawnionej przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej (w poprzednim stanie prawnym: kontroli skarbowej). Utrudnianie to może polegać w szczególnoœci na nieokazaniu tej osobie – wbrew żšdaniu – księgi lub innych dokumentów dotyczšcych prowadzonej działalnoœci gospodarczej a także na niszczeniu, uszkadzaniu, czynieniu bezużytecznymi, ukrywaniu lub usuwaniu dokumentów.

Wobec wyraŸnego brzmienia przepisu stanowišcego o utrudnianiu kontroli podatkowej lub skarbowej, pojawiła się wštpliwoœć czy dotyczy on także utrudniania postępowania kontrolnego, w toku którego nie była prowadzona kontrola podatkowa. Wštpliwoœć ta nabrała tym większego znaczenia po kontrowersyjnym wyroku Sšdu Najwyższego, w którym stwierdzono, że postępowanie kontrolne na gruncie ustawy o kontroli skarbowej stanowi kontrolę skarbowš w rozumieniu art. 83 k.k.s. (wyrok Sšdu Najwyższego z 17 kwietnia 2014 r., V KK 354/13). Takie podejœcie było szeroko krytykowane w doktrynie, głównie z powodu objęcia odpowiedzialnoœciš karnš na podstawie nie doœć precyzyjnej regulacji (szerzej zagadnienie opisuje glosa do ww. wyroku autorstwa mec. B. Rodaka, opublikowana w Monitorze Podatkowym nr 10/2015).

Od 1 marca 2017 roku ustawodawca dostosował zatem art. 83 k.k.s. do znowelizowanego stanu prawnego oraz zastšpił pojęcie „kontrola skarbowa", pojęciem „kontrola celno-skarbowa". Zmiana ta powoduje, że obecnie nie ulega już wštpliwoœci, iż utrudnianie kontroli celno-skarbowej, polegajšce np. na niewydaniu – mimo wezwania – ksišg, skutkuje narażeniem na odpowiedzialnoœć za przestępstwo skarbowe. Czyn taki jest zagrożony karš grzywny do 720 stawek dziennych (w 2017 r. od 666,7 zł do nawet 19 199 995,12 zł). W wypadku mniejszej wagi podmiot podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe (od 1/10 do dwudziestokrotnoœci minimalnego wynagrodzenia, zatem od 200 zł do 40 000 zł; w drodze mandatu karnego maksymalnie 4000 zł).

Uwaga! Odpowiedzialnoœć z art. 83 k.k.s. może ponieœć nie tylko kontrolowany, ale również na przykład jego pracownik, podmiot prowadzšcy księgi czy przechowujšcy dokumenty.

Wštpliwoœci się pojawiš

Zrezygnowanie z fakultatywnoœci wszczynania kontroli podatkowej na rzecz zupełnego wyeliminowania tego trybu na gruncie kontroli celno-skarbowej oraz zmiana brzmienia art. 83 k.k.s. nie oznacza oczywiœcie, że w przypadku kontroli celno-skarbowej wštpliwoœci co do odpowiedzialnoœci z art. 83 k.k.s. przestanie istnieć. Zupełnie możliwe jest bowiem przedstawienie żšdania wykonania okreœlonych czynnoœci na podstawie nieprawidłowo wszczętej kontroli celno-skarbowej, przez nieuprawnione osoby czy też w zakresie nadmiernym i nieprzewidzianym wprost w ustawie (np. poprzez wymóg dostarczenia kserokopii dokumentacji księgowej, gdy organy majš prawo jedynie samodzielnie sporzšdzać kopie dokumentów). W takim przypadku podatnik bšdŸ pełnomocnik nadal ma prawo odmówić uczynienia zadoœć żšdaniu organu, bez narażenia się na odpowiedzialnoœć za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe.

podstawa prawna: Rozdział V ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalnoœci gospodarczej (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 1829 ze zm.)

podstawa prawna: art. 23, art. 48, art. 53 i art. 83 ustawy z 10 wrzeœnia 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 2137 ze zm.)

podstawa prawna: Ustawa z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (DzU z 2016 r. poz. 1947 ze zm.)

podstawa prawna: Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. DzU z 2017 r., poz. 201 ze zm.)

podstawa prawna: Ustawa z 28 wrzeœnia 1991 r. o kontroli skarbowej (tekst jedn. DzU z 2016 r. poz. 720 ze zm., akt uchylony – obowišzujšcy do 28 lutego 2017 r.)

Zdaniem autora

Organy zyskały groŸne narzędzia do walki z przestępczoœciš podatkowš - Artur Tim, doradca podatkowy, prawnik w Departamencie Doradztwa Podatkowego i Prawnego Kancelarii Prawno-Podatkowej Mariański Group w Łodzi

Omawiane w artykule zmiany zwiększajš precyzję regulacji oraz kończš występujšce w pewnym obszarze od lat wštpliwoœci – w tym zakresie nowelizacja zasługuje na pozytywnš ocenę. Z drugiej strony, zmiany te, niestety, doskonale współgrajš z tendencjš, dajšcš się zaobserwować na gruncie ustawy o KAS, ogólnego zwiększenia uprawnień organów, które nastšpiło również kosztem gwarancji dla podmiotów podlegajšcych kontroli. Przykładowo, organy celno-skarbowe uzyskały 1 marca 2017 r. uprawnienie do użycia wobec przedsiębiorcy siatki obezwładniajšcej (w poprzednim stanie prawnym nie przysługiwało ono inspektorom i pracownikom kontroli skarbowej).

Reforma systemu prawa podatkowego jest koniecznoœciš, w szczególnoœci potrzebne jest wprowadzenie skutecznego narzędzia do walki z przestępczoœciš podatkowš, ale w przypadku reformy z 1 marca 2017 roku nie ma żadnej gwarancji proceduralnej, że daleko idšce uprawnienia będš wykorzystywane tylko w najpoważniejszych przypadkach.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL