Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Firma

Spółki: od 1 lipca 2018 zamiast akcji papierowych będzie zapis teleinformatyczny

Fotolia
1 lipca za sprawš ustawy o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych oraz ustawy o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej „wygaœnie" moc obowišzujšca wszystkich niezdematerializowanych dokumentów akcji. Co to rozwišzanie oznacza w praktyce dla akcjonariuszy?

Ministerstwo Sprawiedliwoœci uzasadniajšc potrzebę podjęcia prac legislacyjnych nad ww. ustawš wskazywało nie tylko na koniecznoœć zwiększenia przejrzystoœci oraz efektywnoœci wymiany informacji w sprawach podatkowych i dostosowania w tym zakresie polskiego systemu do wymagań OECD, lecz również na koniecznoœć umożliwienia organom administracji podatkowej uzyskiwania informacji o udziałowcach spółek akcyjnych oraz komandytowo – akcyjnych dysponujšcych akcjami „na okaziciela".

W zwišzku z tym najistotniejsze zmiany w projekcie skupiajš się wokół wprowadzenia obligatoryjnej dematerializacji, czyli dokonanie zmiany formy akcji z papierowej na zapis w systemie teleinformatycznym) akcji na okaziciela i fakultatywnej dematerializacji akcji imiennych spółek akcyjnych i spółek komandytowo-akcyjnych, które nie podlegajš obowišzkowej dematerializacji w rozumieniu przepisów ustawy o ofercie publicznej i ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, wprowadzeniu obowišzku przekształcenia akcji na okaziciela na akcje imienne w razie woli zachowania akcji w postaci dokumentowej (niezdematerializowanej) oraz na stworzeniu rejestru akcjonariuszy, w którym ujawniane będzie przysługiwanie praw z akcji niemajšcych formy dokumentu.

Majšc to wszystko na uwadze sama idea i kierunek zamian przewidziany przez polskiego ustawodawcę można uznać za słuszny gdyż, dematerializacja jest jedynie czynnoœciš technicznš a spodziewane korzyœci fiskalne państwa mogš okazać się dużo większe niż problemy z niš zawišzane - ale jak to zawsze bywa „diabeł tkwi w szczegółach".

Omawiana nowelizacja obejmuje swym zakresem aż 43 zmiany, które w swej konsekwencji doprowadzš do zasadniczej zmiany systemowej w obrębie spółki akcyjnej, które spowodujš zmianę definicji spółki akcyjnej prywatnej i publicznej, co prowadzić może do zmian systemowych rozumienia ww. pojęcia, kwestii dematerializacji akcji i jego dualizmu jak i utworzenia rejestru akcjonariuszy i co się z tym wišże kwestii postępowania z akcjami, które nie sš zdematerializowane.

Nowa definicja spółki akcyjnej

W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwoœci w Kodeksie spółek handlowych należy wprowadzić nowš definicję spółki publicznej odwołujšca się do jej definicji w rozumieniu przepisów ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, wyłšczajšc z niej spółkę, w której wyłšcznš podstawę dematerializacji akcji sš przepisy Kodeksu spółek handlowych. Tak też w proponowanej nowelizacji brzmieć będzie art. 4 § 1 pkt. 6 k.s.h. Ta nowa definicja, która powstanie przez dodanie do obecnie obowišzujšcej definicji wyrażenia, że jest to spółka „z wyłšczeniem spółki, w której podstawš dematerializacji akcji sš przepisy kodeksu" staje się nieczytelna. Dotychczasowa definicja spółki publicznej, która zawarta była w ustawie o ofercie publicznej stanowiła, że „spółkš publicznš jest spółka, w której co najmniej jedna akcja jest zdematerializowana w rozumieniu przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi". Z kolei w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi samo pojęcie dematerializacji dotyczyło wymienionych w art. 5 ust. 1 tej ustawy papierów wartoœciowych, i polegało na tym, że nie miały one formy dokumentu od chwili ich zarejestrowania na podstawie umowy, której przedmiotem jest rejestracja tych papierów wartoœciowych w depozycie papierów wartoœciowych. Zestawiajšc to z treœciš nowego art. 328 k.s.h. (art. 1 pkt 5 projektu ustawy), który stanowi, iż akcje nie mogš mieć formy dokumentu (akcje zdematerializowane) wskazać należy, iż od wejœcia w życie ww. nowelizacji podstawš dematerializacji akcji stanšł się przepisy k.s.h., a tym samym straci rację bytu obecny podział na spółki akcyjne publiczne i prywatne tym bardziej, że prezentowana nowelizacja w art. 32811 § 1 k.s.h. dopuszcza rejestrowanie przez spółki niepubliczne akcji w depozycie papierów wartoœciowych oraz (w art. 32814 k.s.h.) dopuszcza możliwoœć stosowania do spółek niepublicznych przepisów o organizacji walnych zgromadzeń tak jak w spółkach publicznych.

Uwzględniajšc te zmiany zauważyć należy, iż faktyczne rozróżnienie statusu obu spółek (czy to spółki akcyjnej prywatnej czy też publicznej) będzie bardzo utrudnione. Jak zauważa w swojej opinii do nowelizacji Rzšdowe Centrum Legislacji zasadne byłoby rozszerzenie nowelizacji także o zmianę ustawy o ofercie publicznej oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i przeniesienie do k.s.h. wszelkich norm ustrojowych dotyczšcych spółki publicznej. Proponowane zmiany gwarantowałyby uniknięcie rozbieżnoœci, na co zwraca uwagę również Ministerstwo Sprawiedliwoœci w uzasadnienia do projektu, gdzie czytamy, iż „podjęcie prac nad nowš definicjš spółki publicznej powinno nastšpić i zakończyć się uchwaleniem zmian w okresie vacatio legis proponowanej nowelizacji k.s.h.".

Na marginesie należałoby zwrócić uwagę na możliwš definicję spółki akcyjnej, jakš przedstawił prof. dr hab. Michał Romanowski, który postulował oderwanie definicji spółki akcyjnej publicznej od czysto technicznej czynnoœci, jakš jest dematerializacja akcji a przeniesienie ciężaru na masowoœć akcjonariatu i możliwoœć obrotu akcjami na rynku regulowanym.

Dematerializacja akcji

Dematerializacja papierów wartoœciowych jest to pozbawienie papieru wartoœciowego jego materialnego noœnika (tj. formy papierowej) i zastšpienie go zapisem elektronicznym w odpowiednim rejestrze. Do dematerializacji dochodzi w momencie zarejestrowania papierów wartoœciowych w depozycie papierów wartoœciowych, w oparciu o umowę o rejestrację zawartš między emitentem i podmiotem prowadzšcym taki depozyt. W Polsce przed podpisaniem wspomnianej umowy emitent ma obowišzek złożenia papierów wartoœciowych (będšcych jej przedmiotem) do depozytu prowadzonego przez firmy inwestycyjne, Krajowy Depozyt Papierów Wartoœciowych lub spółkę, której KDPW przekazał wykonywanie takiej czynnoœci. W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwoœci zasadniczš treœciš normatywnš omawianej nowelizacji powinno być w tym zakresie wprowadzenie obligatoryjnej dematerializacji akcji na okaziciela i fakultatywnej dematerializacji akcji imiennych spółek akcyjnych i spółek komandytowo-akcyjnych, które nie podlegajš obowišzkowej dematerializacji w rozumieniu przepisów ustawy o ofercie publicznej i ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, oraz wprowadzenie obowišzku przekształcenia akcji na okaziciela na akcje imienne w razie woli zachowania akcji w postaci dokumentowej (niezdematerializowanej).

Jak widać w ramach powyższej regulacji obligatoryjna dematerializacja akcji spółki publicznej nie dotyczy wszystkich akcji tej spółki, ale wyłšcznie tych akcji, które majš być przedmiotem oferty publicznej, majš być dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu. De lege lata w spółce publicznej mogš zatem występować akcje w postaci materialnej i akcje zdematerializowane. Dematerializacja akcji nie stanowi bowiem w istniejšcym stanie prawnym cechy spółki publicznej, ale cechę niektórych akcji spółki publicznej. Jednakże projektowany art. 328 § 1 k.s.h. został sformułowany w sposób negatywny tzn.: „akcje nie mogš mieć formy dokumentu", czym nie przesšdza, jaka formę powinny mieć a stanowi on – jak się można domyœlać – definicję akcji zdematerializowanej, z którš trudno się zgodzić, gdyż definiowanie pojęć poprzez wskazanie cechy której dany przedmiot nie ma, wskazuje „czym nie sš" jest dalece niepoprawne i błędne z punktu widzenia techniki legislacyjnej. Ponadto przypomnieć należy, iż projektowane w art. 3281 k.s.h. rozwišzanie prowadzi do zatarcia różnic pomiędzy spółkš publicznš a prywatnš, na co już wskazywałem.

Rejestr akcjonariuszy

Wœród najistotniejszych założeń nowelizacji w zakresie opisanej tam dematerializacji jest przyjęcie, iż konieczne będzie istnienie rejestru akcjonariuszy, w którym ujawniane będzie przysługiwanie praw z akcji niemajšcych formy dokumentu.

Ustawodawca proponuje operowanie pojęciem „rejestru", nie zaœ pojęciem „ewidencji", ze względu na prawnomaterialne skutki, jakie wišżš się z ujawnieniem przysługiwania uprawnień w tym rejestrze (konstytutywne znaczenie wpisu jako przesłanki przeniesienia praw). Samo prowadzenie rejestru zastrzeżone będzie do kompetencji podmiotów kwalifikowanych, czyli podmiotów uprawnionych do prowadzenia rachunków papierów wartoœciowych zgodnie z przepisami o obrocie instrumentami finansowymi. Ponadto proponuje się wprowadzenie pojęcia œwiadectwa rejestrowego w celu wyraŸnego odróżnienia go od œwiadectwa depozytowego wystawianego na podstawie przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Sam rejestr akcjonariuszy ma być jawny tylko wobec spółki i akcjonariuszy. Jednak dostęp do rejestru, w uzasadnionych przypadkach, będš miały też właœciwe organy państwa. W rejestrze znajdš się między innymi takie dane jak imię, nazwisko, adres zamieszkania akcjonariusza, liczba posiadanych przez niego akcji, ich wartoœć nominalna, wysokoœć dokonanej wpłaty na akcje czy ograniczenia co do rozporzšdzania akcjš.

Uwzględniajšc to, uznać należy, iż spółka oraz akcjonariusze zmuszeni będš oddać dużš władze w ręce podmiotów trzecich prowadzšcych rejestr. Będš one dokonujšc wpisu w rejestrze decydować o skutecznoœci przeniesienia praw z akcji oraz o ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego na akcji, co może być przecież sporne między zbywca i nabywcš. Wskazane osoby trzecie będš decydować również o wypłacie dywidendy, będš rejestrować prawa poboru, czy też będš dokonywać wykreœleń z rejestru akcjonariuszy pozbawionych przez spółkę prawa uczestnictwa. Oprócz tak dużej władzy pamiętać należy, iż podmioty te nie będš wykonywać tych czynnoœci nieodpłatnie, co wišzać się będzie z dodatkowymi kosztami dla spółki.

Co na to Europa

Nowe przepisy wpisujš się w panujšcy w Europie trend zwiększenia transparentnoœci informacji o akcjonariuszach spółek. Przykładem sš m.in. Niemcy, gdzie ustawodawca przewidział, że zasadš jest, iż spółka akcyjna emituje akcje imienne z tym zastrzeżeniem, że akcje na okaziciela mogš być nadal wydawane w spółkach publicznych i niepublicznych, zaœ w przypadku tych drugich wyłšcznie w sytuacji, gdy odcinki zbiorowe akcji sš złożone u ustawowo okreœlonych depozytariuszy. Podobna reforma weszła w życie w Szwajcarii. Reforma angielskiego Companies Act (2006), która weszła w życie w 2015 roku zakazała całkowicie wydawania nowych akcji na okaziciela oraz wprowadziła obowišzek zamiany akcji na okaziciela w akcje imienne. Natomiast we Francji dematerializacja dla obu rodzajów akcji zarówno imiennych jak i na okaziciela jest obligatoryjna już od ponad 30 lat.

Zdaniem autora

Michał Gendek, radca prawny, Adwokaci i Radcowie Prawni Spółka komandytowa

Reasumujšc wskazać należy, iż omawiana nowelizacja majšca na celu wprowadzenie do polskiego systemu prawnego szeroko rozumianego pojęcia dematerializacji akcji ideowo oraz systemowo nie jest zmianš, której można zarzucić niezrozumienie panujšcych obecnie w Europie trendów legislacyjnych. Jednak, patrzšc na jej konkretne rozwišzania można wskazać na wiele błędów, nieœcisłoœci i niepotrzebnych komplikacji.

Obowišzkowa dematerializacja akcji spółki prywatnej spowoduje wyeliminowanie z polskiego prawa takich kategorii prawnych jak akcje na okaziciela oraz akcje imienne co spowoduje zrównanie ich statusu a to rodzi znowu pytanie o zasadnoœć pozostawienia w przepisach k.s.h. pierwotnego podziału tzn. na akcje imienne i na okaziciela. Poprzez uchylenie art. 336 k.s.h. zniknš akcje aportowe, zniknš też œwiadectwa tymczasowe czy księga akcyjna. Co najważniejsze jako, że dematerializacja akcji spółek niepublicznych opierać się będzie na instytucji rejestru, z którego funkcjonowaniem wišżš się istotne skutki materialnoprawne, reżim przenoszenia praw z akcji zdematerializowanych nie będzie oparty na reżimie przelewu, lecz stanowić będzie nowy, samodzielny i autonomiczny reżim przenoszenia praw podmiotowych, właœciwy papierom wartoœciowym „rejestrowym" nieznany dotšd prawu polskiemu.

Co jeszcze niepokoi to fakt, iż w wyniku nowelizacji mogš zniknšć również same akcje. Odpowiedzialny za to jest art. 3 ust. 1 projektu ustawy, który wprowadza do systemu prawa nowš instytucję – wygaszenia z mocy prawa dokumentów niezdematerializowanych akcji wydanych przez spółkę. Przepis ten nie wyjaœnia jakie skutki prawne będzie rodzić takie wygaszenie w odniesieniu do praw udziałowych, a w szczególnoœci do praw akcjonariuszy zwišzanych z wygaszonym dokumentem akcji, ale jak można tylko wnioskować spowoduje on „znikanie" nie tylko akcji, ale i spółek.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL