Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Firma

Przedsiębiorcy liczš na ugody z Skarbem Państwa

123RF
Urzędnicy, którzy podejmujš decyzję o podjęciu mediacji z przedsiębiorcš i zrzeczeniu się na przykład częœci kar umownych narażajš się na sankcje przewidziane w przepisach o dyscyplinie finansów publicznych. Firmy majš nadzieję na zmianę tej sytuacji.

Skarb Państwa jest zastępowany w sporach przed sšdami powszechnymi i polubownymi przez Prokuratorię Generalnš Skarbu Państwa. Prokuratoria jest zwišzana wnioskami podmiotów reprezentujšcych Skarb Państwa w przedmiocie cofnięcia pozwu, uznania, zrzeczenia się lub ograniczenia roszczenia oraz zawarcia ugody sšdowej. Kierownicy jednostek sektora finansów publicznych sš z kolei zwišzani zasadami wydatkowania œrodków publicznych zawartymi w ustawie z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Zasady dokonywania przez jednostki sektora finansów publicznych ulg w spłacie istniejšcych wierzytelnoœci cywilnoprawnych Skarbu Państwa zostały zawarte w art. 55–59 ustawy o finansach publicznych. Ustawa ta nie zawiera jednak żadnych przepisów bezpoœrednio dotyczšcych możliwoœci zawierania ugód regulujšcych sporne wierzytelnoœci przez jednostki sektora finansów publicznych. Zgodnie z art. 917 Kodeksu cywilnego warunkiem uznania porozumienia za ugodę jest dokonanie przez jego strony wzajemnych ustępstw. Orzecznictwo wskazuje, że dokonanie ustępstw przez tylko jednš stronę porozumienia jest niewystarczajšce do uznania tego porozumienia za ugodę (np. wyrok Sšdu Apelacyjnego w Katowicach z 21 lutego 2013 r., V ACa 724/12). Wynikiem braku wyraŸnej formalno-prawnej podstawy do zawierania ugód przez jednostki sektora finansów publicznych jest niechęć urzędników do dokonywania jakichkolwiek ustępstw w imieniu Skarbu Państwa w obawie przed ewentualnym pocišgnięciem do odpowiedzialnoœci na podstawie ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialnoœci za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Przykład kar umownych

W konsekwencji, Prokuratoria Generalna często prowadzi kosztowne postępowania sšdowe obarczone wysokim ryzykiem procesowym aż do wyczerpania œrodków zaskarżenia. W rezultacie do sšdów trafiajš sprawy oczywiœcie przegrane, jak również takie, których koszty obsługi prawnej znacznie przekraczajš wartoœć przedmiotu sporu. Tymczasem, zrzeczenie się roszczenia w niewielkim zakresie, np. co do odsetek lub częœci kar umownych, może spowodować otwarcie się drugiej strony na możliwoœć zakończenia sporu w drodze ugody. Nieracjonalnoœć istniejšcych rozwišzań obrazujš problemy zwišzane z naliczaniem kar umownych przy realizacji zamówień publicznych. Zamawiajšcy niejednokrotnie stosujš mechanizmy naliczania kar umownych, w których przy pewnym opóŸnieniu wysokoœć kar umownych za opóŸnienie przewyższa wysokoœć kary umownej za odstšpienie od umowy. Przy wystšpieniu opóŸnienia przy realizacji kolejnego z wielu etapów inwestycji, wykonawca może stanšć przed dylematem czy odstšpić od umowy, czy realizować inwestycję dalej i wystawiać się na ryzyko potršcenia wysokich kar umownych za opóŸnienie. Dylemat taki może zostać rozwišzany poprzez podjęcie mediacji i miarkowanie kary umownej w drodze ugody. W obecnym stanie prawnym urzędnicy podejmujšcy decyzję o podjęciu mediacji i zrzeczeniu się częœci kar umownych narażajš się jednak na sankcje przewidziane w przepisach o dyscyplinie finansów publicznych.

Opisany problem został zauważony w przygotowanym przez Ministerstwo Rozwoju projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelnoœci z 11 lipca 2016 r. Art. 8 projektu zakłada dodanie do ustawy o finansach publicznych art. 54a, zgodnie z którym jednostka sektora finansów publicznych będzie mogła zawrzeć ugodę w sprawie spornej należnoœci cywilnoprawnej w przypadku dokonania oceny, że skutki ugody sš dla jednostki korzystniejsze niż prawdopodobny wynik postępowania sšdowego lub arbitrażowego. Art. 54a wskazuje przy tym kryteria oceny skutków ugody. Zgodnie z tym przepisem ocena ta nastšpi „przy uwzględnieniu okolicznoœci sprawy, w szczególnoœci zasadnoœci spornych żšdań, możliwoœci ich zaspokojenia i przewidywanych kosztów postępowania".

Projekt Ministerstwa Rozwoju należy ocenić pozytywnie. Nie tylko wprowadza on wyraŸnš podstawę do zawierania ugód przez jednostki sektora finansów publicznych, ale również wskazuje jasne kryteria wyboru ugody jako sposobu rozstrzygnięcia sporu. Jednoczeœnie katalog przesłanek zawarty w nowym art. 54a ustawy o finansach publicznych ma charakter otwarty, pozwalajšcy urzędnikom na podjęcie decyzji uwzględniajšcej dodatkowe okolicznoœci zwišzane ze specyfikš konkretnej sprawy. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu „celem projektowanej regulacji jest racjonalizacja działań podmiotów publicznych na wzór podmiotów prywatnych, które dysponujš faktycznš możliwoœciš wyboru sposobu zakończenia sporu".

Trzynaœcie razy szybsze

Racjonalizacja działań sektora publicznego w dziedzinie rozstrzygania sporów jest rozwišzaniem od dawna wyczekiwanym i potrzebnym. Usunięcie wštpliwoœci dotyczšcych możliwoœci zawierania ugód pozwala na korzystanie jednostek finansów publicznych z mediacji. Rozstrzygnięcie sporu w drodze mediacji pozwala z kolei na minimalizację czasu i kosztów postępowania. Jak wskazujš eksperci postępowanie mediacyjne jest 13 razy szybsze i 5 razy tańsze niż postępowanie sšdowe. Jednoczeœnie, w odróżnieniu od procesów sšdowych, żadna ze stron mediacji nie zostaje obarczona „stygmš", jakš jest wskazanie jej jako strony przegranej. Celem mediacji jest wypracowanie rozstrzygnięcia zadowalajšcego dla obu stron sporu. Pozwala to na zachowanie poprawnych relacji między stronami i, co często może mieć miejsce w wypadku batalii sšdowych, nie zamyka drogi do dalszej współpracy.

Długofalowe relacje

– Firmy z kapitałem zagranicznym, w tym członkowie Francusko-Polskiej Izby Gospodarczej (CCIFP), wskazujš na mediację, jako tańszš i bardziej efektywnš metodę rozwišzywania sporów. Dotyczy to również sporów z jednostkami sektora publicznego. Udana mediacja prowadzi bowiem do budowania długofalowych relacji, które dla wielu francuskich firm sš podstawš ich zaangażowania w rozwój polskiej gospodarki. Ważne jest, by mediacja następowała na jak najwczeœniejszym etapie sporu, by wszelkie rozbieżnoœci były wyjaœniane na bieżšco, pozwalajšc tym samym na terminowš realizację projektów. Międzynarodowe Centrum Mediacji, stworzone przez 5 bilateralnych izb gospodarczych, może być skutecznym pomostem pomiędzy firmami zagranicznymi, a sektorem publicznym. Mediatorami sš bowiem osoby wielojęzyczne, œwietnie poruszajšce się po systemach prawnych różnych krajów i znajšce ich specyficzne uwarunkowania kulturowe, co często stanowi największš przeszkodę we wzajemnym zrozumieniu – mówi Joanna Jaroch-Pszeniczna, wicedyrektor CCIFP, przewodniczšca Rady Międzynarodowego Centrum Mediacji.

– Międzynarodowe Centrum Mediacji jest jednym z pierwszych oœrodków mediacyjnych, który prowadzi mediacje pomiędzy przedsiębiorcami i sektorem publicznym. Najbardziej narażone na spory z sektorem publicznym sš: branża nieruchomoœci i budowlana. Nasze doœwiadczenia mediacyjne wskazujš również na częste konflikty zwišzane z realizacjš zamówień publicznych – mówi Aleksandra Gšsowska, sekretarz generalny Międzynarodowego Centrum Mediacji, partner zarzšdzajšca w Agencji Infinity.

Szansa na ograniczenie niespójnoœci

Projekt jest kolejnym z konsekwentnych działań Ministerstwa Rozwoju majšcych na celu promocję ADR rozpoczętych przyjęciem ustawy z dnia 10 wrzeœnia 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w zwišzku ze wspieraniem polubownych metod rozwišzywania sporów, która weszła w życie w styczniu 2016 r. Już na etapie uzgodnień projektu tej ustawy Prokuratoria Generalna sygnalizowała koniecznoœć jej skorelowania ze zmianami ustaw o finansach publicznych oraz o odpowiedzialnoœci za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Wskazywano na niespójnoœć regulacji, gdzie z jednej strony podmiot sektora finansów publicznych odmawiajšcy udziału w mediacji naraża się na obcišżenie kosztami postępowania sšdowego, a z drugiej wštpliwe jest samo istnienie formalno-prawnych podstaw do podjęcia mediacji przez ten podmiot. Wejœcie w życie projektu Ministerstwa Rozwoju pozwoli na usunięcie tej niespójnoœci.  —Olga Gerlich

Brak popularnoœci

Popularnoœć alternatywnych metod rozstrzygania sporów (ADR) wœród jednostek sektora finansów publicznych jest znikoma. Zgodnie ze sprawozdaniem z działalnoœci Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa za 2015 r. na 4024 spraw sšdowych zakończonych przez Prokuratorię w 2015 r. jedynie 26 zostało zakończone zawarciem ugody. ródła braku popularnoœci metod ADR wœród jednostek sektora finansów publicznych szukać należy w obowišzujšcych regulacjach dotyczšcych dyscypliny finansów publicznych.

Stadionowa ugoda

W listopadzie ubiegłego roku została zawarta ugoda pomiędzy Skarbem Państwa i wykonawcami Stadionu Narodowego w Warszawie. Ugoda zwieńczyła dwuletnie negocjacje majšce na celu zakończenie 7 postępowań sšdowych o łšcznej wartoœci przedmiotu sporu w wysokoœci ok. 600 mln zł. Jest to jedna z rzadkich okazji, kiedy Skarb Państwa, co do zasady niechętny zawieraniu ugód, zdecydował się na polubowne zakończenie sporu. Szansę na zmianę nastawienia Skarbu Państwa dajš prowadzone obecnie prace legislacyjne zainicjowane przez Ministerstwo Rozwoju.

Zdaniem autorki

Olga Gerlich, associate w Kancelarii Taylor Wessing w Warszawie

Nie jest jasne, czy samo wprowadzenie nowej regulacji rzeczywiœcie doprowadzi do zwiększenia popularnoœci ADR w sporach z udziałem sektora finansów publicznych. Do osišgnięcia tego celu konieczna może okazać się zmiana mentalnoœci dysponentów œrodków publicznych, dotychczas chętnie „przerzucajšcych" odpowiedzialnoœć za decyzje o należnoœciach Skarbu Państwa na niezawisłe sšdy. Skutecznoœć nowych przepisów zależeć będzie również od nastawienia organów kontroli wydatkowania finansów publicznych. Urzędnicy będš bardziej powœcišgliwi w zawieraniu ugód, jeżeli praktyka organów kontroli pójdzie w kierunku drobiazgowej oceny ich decyzji pod kštem zaistnienia przesłanek zawarcia ugody.

Projekt Ministerstwa Rozwoju wpłynšł do Sejmu 29 grudnia 2016 r. Wejœcie projektu w życie jest prognozowane na czerwiec 2017 r.

Zdaniem eksperta

Ewelina Stobiecka, radca prawny, koordynator Międzynarodowego Centrum Mediacji, członek Zespołu ds. Prawa Gospodarczego przy Ministrze Rozwoju, Kancelaria Taylor Wessing w Warszawie

Proponowana zmiana ustawy o finansach publicznych wychodzi na pewno naprzeciw oczekiwaniom wielu przedsiębiorców. Latami procesujš się oni ze Skarbem Państwa, które to procesy niejednokrotnie doprowadzajš ich firmy na skraj bankructwa. Oczywiœcie po drugiej stronie też występujš ogromne straty zwišzane z wieloletnimi procesami, te jednak na koniec obarczajš podatników. Do naszego Centrum trafiło w ostatnim czasie sporo spraw, gdzie po drugiej stronie jest jednostka sektora finansów publicznych i ogromny opór wobec jakichkolwiek prób zawarcia ugody. Miejmy nadzieję, że nowa regulacja doda odwagi urzędnikom, a wzrost iloœci ugód zawieranych w sporach z udziałem Skarbu Państwa przyczyni się nie tylko do ogromnych oszczędnoœci pieniędzy podatników, ale i wzrostu œwiadomoœci najwyższych standardów pozasšdowego rozwišzywania sporów.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL