Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Firma

Najpierw koszty upadłości, później pensje dla pracowników

123RF
Należnoœci ze stosunku pracy za czas po ogłoszeniu upadłoœci nie korzystajš już z najwyższego pierwszeństwa zaspokojenia. Znajdujš się na liœcie do uregulowania po wynagrodzeniu syndyka i zatrudnianych przez niego osób.

Kodeks pracy nie reguluje w sposób wyłšczny i kompleksowy sytuacji pracowników w razie ogłoszenia upadłoœci pracodawcy. To skomplikowany proces. Podstawowš ustawš, która znajdzie zastosowanie w tym zakresie, jest Prawo upadłoœciowe.

1 stycznia 2018 r. minęły dwa lata, odkšd w życie weszła ustawa z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, która znaczšco zmieniła przepisy regulujšce sytuację pracowników w przypadku upadłoœci pracodawcy. Mimo upływu czasu, nie wszystkim pracownikom i pracodawcom znane sš nowe zasady. Dlatego warto podsumować najważniejsze – z perspektywy stosunków pracowniczych – skutki ogłoszenia upadłoœci podmiotu zatrudniajšcego, wynikajšce z Prawa upadłoœciowego.

Należnoœci ze stosunku pracy...

Z dniem ogłoszenia upadłoœci majštek upadłego staje się masš upadłoœci, która służy zaspokojeniu jego wierzycieli. Zaspokojenie poszczególnych wierzytelnoœci, w tym również tych zwišzanych ze stosunkiem pracy, odbywa się według zasad okreœlonych przepisami Prawa upadłoœciowego. W tym zakresie zobowišzania pracownicze korzystajš z pewnego uprzywilejowania. Jednak nie jest ono tak wysokie, jak jeszcze przed dwoma laty. Wynika to ze zmian w zakresie tzw. kategorii zaspokajania wierzytelnoœci.

Przed 1 stycznia 2016 r. należnoœci ze stosunku pracy przypadajšce za czas po ogłoszeniu upadłoœci wchodziły do tzw. pierwszej kategorii zaspokajania wierzytelnoœci. Syndyk miał obowišzek zaspokajać wszystkie należnoœci pierwszej kategorii w miarę wpływu do masy upadłoœci stosownych sum. Dopiero gdy nie można ich było zaspokoić w ten sposób, zaspokajano je w drodze podziału funduszów masy upadłoœci.

... daleko w kolejce

Obecnie należnoœci ze stosunku pracy przypadajšce za czas po dniu ogłoszenia upadłoœci zalicza się do zobowišzań masy upadłoœci, innych niż koszty postępowania. Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisów, z masy upadłoœci zaspokaja się w pierwszej kolejnoœci koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłoœci na to pozwalajš – również inne zobowišzania. Dopiero póŸniej zaspokaja się pozostałe wierzytelnoœci, zaliczane w skład poszczególnych „kategorii".

Do kosztów postępowania zalicza się m.in. wynagrodzenie syndyka, wynagrodzenia osób zatrudnionych przez syndyka, koszty archiwizacji dokumentów upadłego, korespondencji, ogłoszeń, podatki i inne daniny publiczne zwišzane z likwidacjš masy upadłoœci. Dopiero po zaspokojeniu kosztów postępowania można przejœć do zaspokojenia innych zobowišzań masy upadłoœci, w tym w szczególnoœci należnoœci ze stosunku pracy.

Tym samym od 1 stycznia 2016 r. należnoœci pracowników powstałe po tym dniu nie korzystajš już z najwyższego pierwszeństwa zaspokojenia. Korzystajš z niego jedynie koszty postępowania. Jeœli inne zobowišzania masy upadłoœciowej – w tym należnoœci ze stosunku pracy – nie mogš być zaspokojone w miarę wpływu do masy stosownych sum, zaspokaja się je stosunkowo do wysokoœci każdej z nich w drodze podziału funduszów masy upadłoœci, a zatem np. dopiero po sprzedaży majštku upadłego.

Do pierwszej kategorii zaspokajania wierzytelnoœci, które sš obecnie zaspokajane dopiero po pokryciu kosztów postępowania i zobowišzań masy upadłoœci, wchodzš z kolei pozostałe należnoœci ze stosunku pracy, przypadajšce za czas przed ogłoszeniem upadłoœci. Sš one zaspokajane stosunkowo do wysokoœci każdej z nich w drodze podziału funduszów masy upadłoœci.

Przeciw wyprowadzaniu majštku

Problemy w spółce, w szczególnoœci te finansowe, oraz widmo zbliżajšcej się upadłoœci, powodujš, że osoby zarzšdzajšce spółkš często podejmujš niekorzystne dla wierzycieli decyzje. Na ich skutek uzyskujš nie zawsze należne im korzyœci majštkowe czy też zabezpieczajš się finansowo na wypadek upadłoœci spółki. Jednš z takich metod jest znaczne podwyższenie wysokoœci wypłacanego im w zwišzku z zarzšdzeniem przedsiębiorstwem wynagrodzenia, którego wysokoœć nie znajduje uzasadnienia w nakładzie pracy. Wskutek takich czynnoœci dochodzi nie tylko do wyprowadzania majštku ze spółki, ale również do nieuprawnionego uprzywilejowania pozycji osób niš zarzšdzajšcych.

Od 1 stycznia 2016 r. przepisy prawa upadłoœciowego wprowadzajš mechanizmy, które majš za zadanie przeciwdziałać takim sytuacjom, a przede wszystkim chronić wierzycieli przed niekorzystnym rozporzšdzaniem majštkiem spółki. Jeżeli wynagrodzenie za pracę reprezentanta upadłego lub pracownika upadłego albo osoby œwiadczšcej usługi zwišzane z zarzšdem lub nadzorem nad przedsiębiorstwem upadłego jest rażšco wyższe od przeciętnego wynagrodzenia za tego rodzaju pracę lub usługi i nie jest uzasadnione nakładem pracy, sędzia-komisarz – z urzędu albo na wniosek syndyka –  uznaje, że okreœlona częœć pensji przypadajšca za okres przed ogłoszeniem upadłoœci (maksymalnie 6 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłoœci) jest bezskuteczna w stosunku do masy upadłoœci. Obniżenie wynagrodzenia za okres przed ogłoszeniem upadłoœci może zatem dotyczyć także osoby faktycznie wykonujšcej zadania w zakresie zarzšdu lub nadzoru nad przedsiębiorstwem, np. prokurenta. Niestety również w tym miejscu brakuje w ustawie konkretnej definicji takiej osoby, co może powodować spory między pracownikami upadłego a syndykiem i sędziš-komisarzem.

Przesłankami uznania częœci wynagrodzenia za bezskuteczne względem masy upadłoœci, jest stwierdzenie, że:

- po pierwsze – œwiadczenie to jest rażšco wyższe od wynagrodzenia za danego rodzaju pracę,

- po drugie – że nie znajduje ono uzasadnienia w nakładzie pracy.

Przesłanki te muszš być spełnione łšcznie. Zatem w sytuacji, gdy np. wynagrodzenie jest doœć wysokie, ale znajduje uzasadnienie w nakładzie pracy, to nie można go obniżyć. Z takš sytuacjš mamy do czynienia, gdy np. osoba zarzšdzajšca spółkš jest wysokiej klasy specjalistš w zakresie restrukturyzacji przedsiębiorstw lub gdy praca była œwiadczona ponad obowišzujšce pracownika normy czasu pracy.

Decyzja o obniżce może dotyczyć każdego rodzaju wynagrodzenia, zarówno okreœlonego w umowie o pracę lub o œwiadczenie usług, jak i w uchwale organu upadłego zawartej lub podjętej przed dniem ogłoszenia upadłoœci – chociażby zostało już ono wypłacone. W razie stwierdzenia bezskutecznoœci wypłaconego wynagrodzenia, osoba, która je pobrała, musi zwrócić je do masy upadłoœci.

Zakaz bez racji bytu

Zmiany w przepisach dotyczš nie tylko wynagrodzenia pracowników. Zgodnie z przepisami kodeksu pracy, pracodawca i pracownik majšcy dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, mogš zawrzeć umowę o zakazie konkurencji również po zakończeniu stosunku pracy. Sprowadza się to w zasadzie do dwóch zasadniczych kwestii, tj. obowišzku ustalenia w takiej umowie wysokoœci odszkodowania za czas powstrzymywania się od wykonywania pracy zarobkowej, jak również wskazania czasu trwania zakazu konkurencji, który ma charakter terminowy.

Gdy dochodzi do ogłoszenia upadłoœci spółki, umowa o zakazie konkurencji traci na znaczeniu. Pracodawca nie będzie prowadzić dłużej swojego przedsiębiorstwa, wobec czego wykonywanie działalnoœci konkurencyjnej przez dotychczasowego pracownika, jak również wykorzystanie przez niego poufnych informacji pracodawcy do celów prywatnych wydaje się być dla upadłego obojętne. Dostrzegajšc tego rodzaju wštpliwoœci, wprowadzono do Prawa upadłoœciowego przepis, który daje syndykowi możliwoœć odstšpienia, z dniem ogłoszenia upadłoœci, od umowy o zakazie konkurencji. Ponieważ w wyniku odstšpienia od takiej umowy pracownik staje się wolny od ograniczeń zwišzanych z zakazem konkurencji, brak jest podstaw do dalszego wypłacania mu odszkodowania zwišzanego z tym zakazem. Tym samym w sytuacji, gdy syndyk odstšpi od umowy o zakazie konkurencji, nowe przepisy Prawa upadłoœciowego wprost wskazujš, iż pracownik traci prawo do dalszego wynagrodzenia.

Co istotne, uprawnienie do odstšpienia od umowy o zakazie konkurencji ma tylko syndyk i wyłšcznie on może z niego skorzystać. Pracownik nie ma prawa decydować, czy chce odstšpić od umowy o zakazie konkurencji, czy nie.

Ochrona roszczeń pracowników

Jednym z obowišzków syndyka jest niezwłoczne wykonywanie obowišzków przewidzianych przepisami o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalnoœci pracodawcy. Przekazane z Funduszu Gwarantowanych Œwiadczeń Pracowniczych œrodki nie wchodzš do masy upadłoœci ani nie mogš służyć zaspokojeniu innych wierzycieli niż uprawnieni do ich odbioru.

Przepisy w tym zakresie również doczekały się nowelizacji, która miała zwiększyć stopień ochrony pracowników i przyspieszyć udzielenie im pomocy finansowej w zwišzku z faktycznym zaprzestaniem działalnoœci przez pracodawcę. W ustawie m.in. poszerzono definicję pracownika oraz wydłużono tzw. okresy referencyjne, tj. okresy, za które pracownikom należš się przewidziane ustawš œwiadczenia [o projekcie ustawy pisaliœmy 6 lipca 2017 r.: Upadłoœć pozwoli odzyskać częœć zaległego wynagrodzenia, http://www.rp.pl/Place/307069986-Upadlosc-firmy-pozwoli-pracownikowi-odzyskac-czesc-zaleglego-wynagrodzenia.html&template=restricted].

—Aleksandra Krawczyk–Giehsmann

—Marta Macyszyn

Reprezentant upadłego musi poczekać

Istotny wyjštek w zakresie zaspokajania należnoœci ze stosunku pracy, przypadajšcych za czas przed ogłoszeniem upadłoœci, stanowiš roszczenia z tytułu wynagrodzenia reprezentanta upadłego (np. członka zarzšdu) lub wynagrodzenia osoby wykonujšcej czynnoœci zwišzane z zarzšdem albo nadzorem nad przedsiębiorstwem upadłego. Tego rodzaju wynagrodzenia sš zaspokajane bez pierwszeństwa, na równi z innymi długami upadłego, np. z tytułu umów sprzedaży, najmu itp., w kategorii drugiej.

Reprezentantem upadłego jest np. członek organu zarzšdzajšcego spółkš, wspólnik spółki jawnej czy spółki partnerskiej, który nie został pozbawiony prawa reprezentacji spółki, jak również komplementariusz spółki komandytowej bšdŸ komandytowo-akcyjnej. Niestety ustawa nie precyzuje, którzy pracownicy mogš zostać uznani za osoby wykonujšce czynnoœci zwišzane z zarzšdem lub nadzorem upadłego. Na tym tle może więc dochodzić do sporów.

Zdaniem autorki

Aleksandra Krawczyk-Giehsmann, adwokat, doradca restrukturyzacyjny, SDZLEGAL SCHINDHELM, Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zajšc i Wspólnicy sp. k.

Sędzia-komisarz może uznać za bezskuteczne w całoœci lub w częœci w stosunku do masy upadłoœci również wynagrodzenie reprezentanta upadłego, pracownika upadłego lub osoby œwiadczšcej usługi zwišzane z zarzšdem lub nadzorem nad przedsiębiorstwem upadłego, przypadajšce za czas po dniu ogłoszenia upadłoœci – jeżeli ze względu na objęcie zarzšdu przez syndyka nie jest ono uzasadnione nakładem pracy. W tym przypadku zastrzeżone w umowie lub uchwale wynagrodzenie nie musi być rażšco zawyżone. Wystarczy stwierdzenie, że po objęciu funkcji przez syndyka nakład pracy np. prokurenta upadłej spółki nie jest już tak duży, aby uzasadniać wypłacanie mu takiej samej pensji, jak przed ogłoszeniem upadłoœci.

Zdaniem autorki

Marta Macyszyn, radca prawny, SDZLEGAL SCHINDHELM, Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zajšc i Wspólnicy sp. k.

W przypadku sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego w całoœci, odpowiedzialnoœć za jego zobowišzania z umowy o zakazie konkurencji przechodzi na nabywcę, chyba że syndyk wczeœniej odstšpił od takiej umowy. Tym samym w sytuacji, gdy zbycie całoœci przedsiębiorstwa nastšpi w trybie likwidacji masy upadłoœci i syndyk nie odstšpi od umowy o zakazie konkurencji, nabywca przedsiębiorstwa będzie zwišzany umowš o zakazie konkurencji, w tym będzie miał obowišzek dalszego wypłacania pracownikowi odszkodowania za powstrzymywanie się od działań konkurencyjnych.

Taki skutek nie nastšpi, jeœli do zbycia przedsiębiorstwa dojdzie poza postępowaniem upadłoœciowym. Z perspektywy potencjalnego nabywcy przedsiębiorstwa istotne wydaje się więc, by doprowadzić do odstšpienia przez syndyka od umów o zakazie konkurencji zawartych z pracownikami upadłego, jeszcze przed finalizacjš umowy sprzedaży.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL