Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Administracja

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej tylko wyjštkowo

www.sxc.hu
Nie każdy skutek uniemożliwi stwierdzenie nieważnoœci decyzji administracyjnej, ale jedynie taki, który będzie miał charakter prawny i jednoczeœnie nieodwracalny.

Sankcja nieważnoœci decyzji administracyjnej bywa bardzo dotkliwa, zwłaszcza jeżeli dotyczy istotnej sfery praw lub obowišzków danego podmiotu. Podstawy tego nadzwyczajnego trybu wzruszania rozstrzygnięć organów administracji zostały wobec tego œciœle okreœlone w art. 156 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego. Przełamanie domniemania legalnoœci decyzji i podważenie jej stabilnoœci ze skutkiem ex tunc (z mocš wstecznš) może zatem nastšpić wyjštkowo.

Przesłanki negatywne

Nawet jednak kwalifikowana wada decyzji administracyjnej nie musi oznaczać automatycznego wyeliminowania jej z obrotu. Przedmiotowy rygor doznaje bowiem złagodzenia poprzez wprowadzone w art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego przesłanki negatywne w postaci upływu czasu oraz wywołania przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych. Ich wystšpienie powoduje, iż nie stwierdza się nieważnoœci decyzji administracyjnej, pomimo jej wadliwoœci.

Dodać przy tym należy, iż przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych dotyczy wszystkich przypadków ujętych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W sytuacji zaistnienia którejkolwiek z nich i jednoczesnego wywołania przez decyzję wspomnianych skutków – rozstrzygnięcie to pozostaje w obrocie prawnym.

Ważne

Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera definicji legalnej „nieodwracalnych skutków prawnych", ani nawet nie wskazuje kryteriów, na podstawie których należy identyfikować wskazane skutki, czy też odróżniać skutki prawne „odwracalne" od „nieodwracalnych". Znaczenie tego pojęcia i jego przykłady pojawiajš się w orzecznictwie sšdowym jako wynik stosowania prawa na tle konkretnego stanu faktycznego.

Nie każdy skutek uniemożliwi stwierdzenie nieważnoœci decyzji administracyjnej, ale jedynie taki, który będzie miał charakter prawny i jednoczeœnie nieodwracalny.

Skutek o charakterze prawnym

Skutki wywołane przez decyzję administracyjnš muszš mieć przede wszystkim charakter prawny, a zatem przyznawać lub pozbawiać adresata decyzji okreœlonych praw lub obowišzków, a nie dotyczyć wyłšcznie sfery faktów. Dla oceny tych skutków nie ma znaczenia, czy istniejš faktyczne możliwoœci, aby cofnšć następstwa wykonania decyzji (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 21 kwietnia 2011 roku, I OSK 983/10). Jednoczeœnie skutków tych nie można odnosić do aktów lub czynnoœci, które powstajš po wydaniu decyzji, czy też takich, dla których jest ona przyczynš (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 13 lutego 2014 roku, II GSK 1884/12).

Wymóg nieodwracalnoœci

Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż skutek musi nie tylko mieć charakter prawny, ale i nieodwracalny. Występuje on wówczas, gdy:

- przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło;

- podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolnoœć do zachowania tego prawa;

- wygasła instytucja stanowišca Ÿródło prawa

(tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyrokach z: 23 listopada 1987 roku, I SA 1406/86; 13 grudnia 2005 roku, I OSK 444/05, 23 paŸdziernika 2012 roku, II OSK 1143/11).

Ponadto, nie bez znaczenia dla właœciwego zakwalifikowania skutku do wspomnianej kategorii ma właœciwoœć organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli zatem:

- cofnięcie, zniesienie, czy też odwrócenie skutków prawnych wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego i nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego;

- przepis prawa materialnego ani procesowego, stanowišcy podstawę działania organu administracji publicznej nie uprawnia go do cofnięcia skutku prawnego przez wydanie decyzji nawet jeżeli inne organy, czy też sšdy majš możliwoœć ich obalenia na podstawie danych przepisów prawnych,

– to wówczas można mówić o wywołaniu przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych (tak: Sšd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sšdu Najwyższego z 28 maja 1992 roku, III AZP 4/92; Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 roku, I OSK 2454/12 oraz uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sšdu Administracyjnego z 16 grudnia 1996 roku, OPS 7/96).

Prawnie obojętne jest zatem to, czy istniejš podstawy materialne, organizacyjne lub możliwoœci techniczne podjęcia działań, które doprowadzš do przywrócenia jakiejœ rzeczy lub stanu faktycznego do ich pierwotnej postaci. Art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wymaga bowiem jedynie rozważenia, czy zaistniały skutki prawne, które cechujš się nieodwracalnoœciš, nie zaœ przywrócenia stanu poprzedniego w znaczeniu gospodarczym (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 13 lutego 2014 roku, II GSK 1884/12).

Podkreœlić w tym miejscu należy, iż stwierdzenie nieważnoœci decyzji administracyjnej nie polega na przywróceniu całego stanu prawnego, istniejšcego przez jej wydaniem, ale na odwróceniu skutków prawnych, które wywołała ta konkretna decyzja, dotknięta wadami nieważnoœci (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w powołanym wczeœniej wyroku z 13 lutego 2014 roku, II GSK 1884/12).

W praktyce może się zdarzyć, iż decyzja administracyjna wywoła poœredni skutek w sferze prawa cywilnego, stajšc się podstawš do dokonania czynnoœci prawa cywilnego. W sytuacji takiej organ administracji nie będzie dysponował instrumentami do tego, aby taki skutek prawny odwrócić, co doprowadzi do powstania nieodwracalnych skutków prawnych.

Decyzja pozostaje w obrocie

Wywołanie przez decyzję administracyjnš nieodwracalnych skutków prawnych niweczy zastosowanie dotkliwej sankcji nieważnoœci. Jak wskazuje art. 158 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ ogranicza się wówczas jedynie do stwierdzenia, iż decyzja została wydana z naruszeniem prawa oraz wskazania okolicznoœci, z powodu których nie zastosował tego rygoru. W rezultacie decyzja, choć dotknięta wadami, pozostaje w obrocie prawnym, a wywołane przez niš skutki sš utrzymane.

W każdej zatem sprawie dotyczšcej stwierdzenia nieważnoœci decyzji administracyjnej należy wnikliwie rozważyć, czy nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, a w przypadku ich wystšpienia, zastosować podanš procedurę, pozostawiajšc decyzję w mocy (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyrokach z: 23 paŸdziernika 2012 roku, II OSK 1143/11 oraz 24 kwietnia 2014 roku, I OSK 2454/12).

podstawa prawna: Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. DzU z 2016 r. poz. 23)

Z orzecznictwa sšdów administracyjnych

• Nieodwracalnym skutkiem prawnym jest:

- uzyskanie prawa własnoœci nieruchomoœci przez podmiot trzeci w drodze umowy cywilnoprawnej, nabytego wczeœniej w drodze decyzji administracyjnej uwłaszczeniowej (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 11 stycznia 2012 roku, I OSK 1875/11);

- obrót prawem własnoœci nieruchomoœci w warunkach pozwalajšcych na zastosowanie rękojmi wiary publicznej ksišg wieczystych, jeżeli prawo to zostało pierwotnie nabyte w drodze decyzji administracyjnej (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 5 czerwca 2012 roku, II OSK 292/11; Sšd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 28 maja 1992 roku, III AZP 4/92);

- przeniesienie przez Skarb Państwa lub gminę na najemcę w drodze umowy własnoœci lokalu wraz z oddaniem ułamkowej częœci gruntu w użytkowanie wieczyste (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w uchwale z 9 listopada 1998 roku, OPS 6/97);

- przedawnienie roszczenia o zwrot korzyœci majštkowej po stronie podmiotu, który przyznał jš w oparciu o decyzję obarczonš wadš nieważnoœci (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2014 roku, I OSK 1585/12).

• Do nieodwracalnych skutków prawnych nie zalicza się m.in.:

- powstanie możliwoœci dochodzenia odszkodowania za szkodę (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 17 lipca 1986 roku, III SA 1503/85);

- wykonanie przewozów i ich rozliczenie, w szczególnoœci w zakresie dopłat dla przewoŸnika, na podstawie zezwolenia na wykonywanie regularnych przewozów osób w transporcie drogowym (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 13 lutego 2014 roku, II GSK 1884/12).

- nieodpłatne nabycie nieruchomoœci, poniesienie nakładów na nieruchomoœć lub ustanowienie hipoteki (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyroku z 16 paŸdziernika 1995 roku, IV SA 747/94);

- wybudowanie obiektu budowlanego, czy też dokonanie jego rozbiórki na podstawie decyzji (tak: Naczelny Sšd Administracyjny w wyrokach z: 4 kwietnia 2001 roku, IV SA 1547/00; 14 lutego 2014 roku, II OSK 2220/12 oraz z 31 lipca 1989 roku, IV SA 622/88);

Przykład

Pan Jan Kowalski wybudował dom jednorodzinny na podstawie ostatecznej decyzji zatwierdzajšcej projekt budowlany i udzielajšcej pozwolenia na jego budowę, ponoszšc znaczne nakłady finansowe. Wybudowanie domu jednorodzinnego nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego, a jedynie skutek faktyczny. Nie ograniczy więc możliwoœci stwierdzenia nieważnoœci tej decyzji, w przypadku jej wadliwoœci.

Komentarz

Katarzyna Marczuk - Pieńkowska, adwokat w Kancelarii Szymańczyk Roman Deresz Karpiński Adwokaci Sp. p.

Aspekt nieodwracalnoœci skutków prawnych ma nie tylko wymiar czysto teoretyczny, ale przede wszystkim praktyczny. Może okazać się ostatniš deskš ratunku w momencie zaistnienia którejœ z przesłanek pozytywnych do stwierdzenia nieważnoœci decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wspomniana sankcja niesie bowiem za sobš bardzo dotkliwe konsekwencje, co jednak nie oznacza, iż nie mogš być one zablokowane.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL